المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٢٥٨

انحاء وقوع علم در كلام

ترجمه و شرح :

انحاء وقوع علم در كلام

انحاء وقوع علم در كلام

مصنّف گويد :

علم در كلام بسه نحو مىآيد :

1 - اسم .

2 - كنيه .

3 - لقب .

شارح گويد :

اسم آنست كه نه كنيه بوده و نه لقب باشد .

مؤلّف گويد :

يعنى نه لفظ « اب » و « امّ » در اوّلش بوده و نه مشتمل برمدح و يا مذمّت باشد مانند لفظ على كه اسم براى شخص نهاده باشند .

سپس شارح گويد :

كنيه : آنست كه در صدر و ابتدايش لفظ « اب » يا « امّ » واقع شده باشد مانند ابو الحسن و ام كلثوم .

بعضى گفته‌اند : كنيه آنست كه در اوّلش ابن يا ابنة قرار گرفته باشد .

و بهرتقدير كلمه « كنيه » از كنيت » به معناى « سترت » مشتقّ مىباشد همانطوريكه لفظ « كنايه » نيز از آن اخذ شده .

و اعراب كنيه را بمنطور تعظيم و احترام اشخاص به كار مىبرند .

و امّا لقب : عبارتست از علمى كه مشعر به مدح و يا ذمّ داشته باشد .

علمى كه مشعر بمدح باشد مثل اينكه لقب شخص را حاتم گذارند تا بدينوسيله او را مورد مدح قرار داده و بفهماند كه صفت جود در او است .

و علمى كه مشعر به ذمّ باشد نظير اينكه لقب كسى را ابليس گذارند .