المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٢٣٨

حكمى ديگر از احكام ضمائر

آورده‌ايم :

خلتنى ايّاى ، ظننتك ايّاك ، علمته ايّاه .

سپس مصنّف گويد :

ولى در عين حال اگر دو ضمير غائب باشند دوّمى را نيز گاهى متّصل مىآورند .

شارح گويد :

اينحكم بطور مطلق و بدون قيد نبوده بلكه مشروط به اين است كه بين دو ضمير اختلاف باشد مثل اينكه يكى از آن دو تثنيه و ديگرى مفرد باشد مثل آنچه در قول شاعر آمده :

لوجهك فى الاحسان بسط و بهجة * انا لهماه قفو اكرم والد

يعنى : براى روى و صورت تو در حال نيكى كردن گشايش و شادابى مىباشد كه رسانيده است به جمال تو اين دو را پيروى نمودنت از بزرگوارترين پدران خود .

شاهد در « انا لهماه » است هردو ضميرش متّصل آمده .

آنچه در قول فرزدق شاعر آمده ضرورت اقتضاى آن را نموده كه ضمير دوّم را منفصل بياورد با اينكه متّصل آوردنش ممكن بوده است .

بالباعث الوارث الاموات قد ضمنت * ايّاهم الارض فى دهر الدّهارير

يعنى : قسم به آن كسى كه برانگيزنده اموات وارث برنده از آنها است كه بتحقيق در برگرفته است زمين ايشان را در روزگارهاى بسيار سخت و ناگوار .

شاهد در ضمير « ايّاهم » است كه منفصل آورده شده است .

قوله : و قد يبيح الغيب فيه وصلا : ضمير در « فيه » به ضمير ثانى راجع است .

قوله : مع امكان اتّصاله : يعنى اتّصال ضمير « ايّاهم » .