المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٢٣٦

حكمى ديگر از احكام ضمائر

سپس مصنّف گويد :

و در حالى كه برخى از ضمائر منفصل باشند هركدام را كه خواستى مىتوانى مقدّم دارى .

شارح گويد :

يعنى اخصّ را برغيرش مقدّم كنى يا غير اخصّ را برآن مشروط باينكه از وقوع اشتباه در امان باشيم مثل :

الدّرهم اعطيتك ايّاه يا الدّرهم اعطيته ايّاك كه معنا در هردو صورت بطور وضوح و آشكار اينستكه : درهم را به تو اعطاء نمودم .

ولى در مثال : زيد اعطيتك ايّاه جايز نيست ضمير غائب را برمخاطب مقدّم داشته و بگوئيم :

زيد اعطيته ايّاك زيرا معلوم نيست كه زيد را بمخاطب اعطاء نموده يا به عكس مخاطب را به زيد بخشيده است .

قوله : و هو الاعرف : ضمير « هو » به اخصّ راجع است .

قوله : على غيره : ضمير در « غيره » به اخصّ عود مىكند .

متن : « 67 »

و فى اتّحاد الرّتبة الزم فصلا * و قد يبيح الغيب فيه وصلا

تجزيه و تركيب

فى اتّحاد : جارّ و مجرور ، متعلّق به « الزم » ، مضاف .

الرّتبه : مضاف اليه .

الزم : به صيغه امر حاضر ، از باب افعال ، فعل و فاعل .

فصلا : مفعول براى « الزم » .

و : عاطفه .