المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٩٠

حكم افعال سه‌گانه از نظر اعراب

سپس مصنّف گويد :

ولى رفع را در ايندو در نيّت بگير .

شارح گويد :

جهتش آنست كه رفع يعنى ضمّه برواو و ياء ثقيل است از اينرو اظهارش نبايد نمود مانند : زيد يدعو ( مثال است براى تقدير رفع برواو ) و مثل زيد يرمى ( مثال است براى تقدير رفع برياء ) .

و در آخر عبارت مصنّف مىافزايد :

هرسه فعل را در حالت جزمى اگر بحذف الف و واو و ياء مجزوم نمائى حكم لازم و ثابتى را عملى ساخته‌اى .

شارح گويد :

يعنى بگوئى : لم يخش ( مثال است براى حذف الف در حالت جزمى ) و لم يرم ( مثال است براى حذف ياء ) . و لم يغز ( مثال است براى حذف واو ) .

و در پايان كلام مىگويد :

و گاهى در غير جزم حرف علّه ساقط و حذف مىشود در حالى كه حذفش غير لازم است مانند آنچه در آيه ( 18 ) از سوره علق آمده : سندع الزّبانية .

شاهد در « سندع » است كه سندعو بوده و واو از آخرش حذف شده است .

قوله : اسم آخره واو قبلها ضمّ : ضمير در « قبلها » به واو راجع است .

قوله : آخر منه الف : ضمير در « منه » به فعل مضارع راجع است .

قوله : او آخر منه واو : ضمير در « منه » به فعل مضارع عود مىكند .

قوله : او آخر منه ياء : ضمير در « منه » به فعل مضارع برمىگردد .

قوله : فالالف انو فيه غير الجزم : ضمير در « فيه » به الف راجع بوده و مقصود از آن فعلى است كه صاحب الف مىباشد .

قوله : لثقله عليهما : ضمير در « ثقله » به رفع و در « عليهما » به واو و ياء عود مىكند .