المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٧٩

تتمّه باب معرب و مبنى

ترجمه و شرح :

شارح گويد :

در موردى كه به نون عوض رفع در افعال پنجگانه ، نون وقايه متّصل شود سه وجه در آن جايز است :

الف : حذف نون رفعى از باب تخفيف .

ب : ادغامش در نون وقايه .

ج : فكّ آن از نون وقايه .

و كلمه « تأمرونى » در آيه شريفه ( 64 ) از سوره زمر كه مىفرمايد :

قل افغير اللّه تأمرونى اعبد ايّها الجاهلون .

بهرسه وجه قرائت شده است .

و گاهى بدون اينكه ناصب و جازم در كلام باشد نون مزبور را حذف مىكنند مانند آنچه در كلام شاعر آمده :

ابيت اسري و تبيتي تدلكي * وجهك بالعنبر و المسك الزكّي

يعنى : شب را بروز مىآورم در حالى كه طول شب را بسير مشغولم و تو اى زن نيز شب را سحر مىكنى در حالى كه صورتت را بعنبر و مشك پاكيزه مىمالى .

شاهد در « تبيتى » و « تدلكى » است كه بدون جازم و ناصب نونشان حذف شده است .

مصنّف گويد :

اسمائى را كه مانند مصطفى و مرتقى هستند بنام معتلّ بخوان .

شارح گويد :

مقصود اينستكه اسماء معرب و متمكّنى را كه آخرشان الف بوده همچون مصطفى يا ياء مىباشد مانند مرتقي بنام معتلّ خوانده مىشوند .

قوله : اذا اتّصل بهذه النّون : مقصود نونى است كه بافعال خمسه متّصل مىشود .

قوله : نون الوقاية : شرح آن در كتب صرفى آمده است .