المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٧٧

اعراب در افعال پنجگانه

سؤال

اگر نصب افعال خمسه به حذف نون است پس چرا در آيه شريفه ( 237 ) از سوره بقره كه مىفرمايد :

الّا ان يعفون او يعفوا الّذىّ بيده عقدة النّكاح .

دخول « ان » ناصبه بر « يعفون » سبب حذف نون نشده است .

جواب

امّا عبارت « ان يعفون » در فرموده حقتعالى بايد بگوئيم :

واو در آن لام الفعل بوده و نون ضمير جمع مؤنّث است و فعل مضارع همانطوريكه قبلا گفته شد در جمع مؤنّث غائب و حاضر مبنى است همانطوريكه « يخرجن » مبنى مىباشد .

مؤلّف گويد :

اينفعل از باب نصر ، ينصر بوده و صرف آن از صيغه مفرد مذكّر غائب تا جمع مؤنّث غائب بشرح زير مىباشد :

عفى ، يعفو همچون نصر ، ينصر يا خرج ، يخرج .

يعفو مفرد مذكّر غائب

يعفوان تثنيه مذكّر غائب

يعفون جمع مذكّر غائب

تعفو مفرد مؤنّث غائب

تعفوان تثنيه مؤنّث غائب

يعفون جمع مؤنّث غائب

اصل يعفون ( جمع مذكّر غائب ) يعفوون همچون يخرجون بوده و چون ضمّه برواو ثقيل بود آن را ساقط كرده و پس از آن واو بالتقاء ساكنين حذف شد « يعفون » گرديد .

ولى اصل « يعفون » كه جمع مؤنّث غائب است همين طور بوده بدون اينكه « واو » از آن اسقاط شده باشد چنانچه اصل يخرجن به همين نحو است .

بنابراين اگرچه « يعفون » جمع مذكّر غائب با « يعفون » جمع مؤنّث غائب در صورت يكى و متّحدند ولى در تقدير باهم متفاوت مىباشند .