المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٧٣

آراء در اسم غير منصرف بعداز اضافه و گرفتن ال

اسباب عدم انصراف باقى بوده و چه زائل شده باشند .

مصنّف كه ناظم ابيات و اشعار در اين كتاب است در كتاب نكت خود كه شرحى است برمقدّمه ابن حاجب بتفصيل قائل شده و گفته است :

اگر اسم بعد از گرفتن ال و اضافه شدن علّتى از دو علّت عدم انصرافش زائل شود منصرف گشته و اگر هردو علّت همچنان باقى باشند اسم نيز به غير منصرف بودنش باقى مىباشد .

اين رأى را ابن خبّاز و سيّد ركن الدّين نيز پسنديده و اختيار كرده‌اند .

قوله : و سيأتى فى بابه : يعنى باب ما لا ينصرف .

قوله : ما دام لم يضف : ضمير فاعلى در « لم يضف » به ما لا ينصرف راجع است .

قوله : فان كان جرّ بالكسرة : ضمير در « كان » به كلّ واحد من الاضافه و كونه بعد ال راجع است .

قوله : انّه باق على منع صرفه : ضمير در « انّه » و « منع صرفه » به ما لا ينصرف راجع است .

قوله : مطلقا : چه علّت عدم صرف زائل شده و چه باقى باشد .

قوله : و به صرّح فى شرح التّسهيل : ضمير در « به » به بقاء على منع صرفه راجع است .

قوله : الى انّه منصرف : ضمير در « انّه » به ما لا ينصرف راجع است .

قوله : مطلقا : چه علّت عدم صرف زائل شده و چه باقى باشد .

قوله : و اختار النّاظم : مقصود از « ناظم » ناظم اشعار و ابيات است كه مصنّف مىباشد .

قوله : فى نكته : يعنى در كتاب نكت .

قوله : على مقدّمة ابن الحاجب : يعنى نكت شرح برمقدّمه ابن حاجب است .

قوله : انّه ان زالت منه علّة : ضمير در « انّه » به معناى « شأن » بوده و ضمير در « منه » به ما لا ينصرف عود مىكند .