المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٥٣

[ اعراب اسمائيكه شبه جمع هستند ]

ترجمه و شرح :

برخى ديگر از اسماء ملحق

به جمع مذكّر سالم

شارح گويد :

دو اسم جمع ديگر به جمع مذكّر سالم ملحق شده و اعرابشان همچون جمع در حال رفعى بواو و در صورت نصبى و جرّى به ياء مىباشد و آن دو طبق گفه مصنّف عبارتند از :

اولو ، به معناى اصحاب و صاحبان و عالمون بفتح لام .

بعضى گفته‌اند :

عالمون جمع عالم است ولى اينكلام مردود مىباشد زيرا عالمون صرفا برصاحبان عقل دلالت داشته در حالى كه عالم هم برايشان و هم برغير ذوى العقول دلالت مىكند چون معناى « عالم » ماسوى اللّه است يعنى آنچه غير حقتعالى است اعمّ از ذوى العقول يا غير ايشان و بدين ترتيب عالمون را نمىتوان جمع عالم قرار داد زيرا در محلّش مقرّر و ثابت است كه مدلول جمع بايد برمعناى مفرد بيشتر باشد .

سپس مصنّف گويد :

و كلمه « علّيّون » نيز بجمع مذكور در اعرابش ملحق شده .

شارح گويد :

علّيّون اسم مفرد است چه آنكه زمخشرى در كشّاف آورده است :

علّيّون علم شده براى دفتر خيرات كه در آن آنچه ملائكه و صلحاء از جنّ و انس بجاى مىآورند ثبت و ضبط مىگردد پس جمع نيست زيرا دفتر مزبور تنها يكى بيشتر نمىباشد .

سپس شارح گويد :

در اين نوع از كلمه كه مفرد است و در اعراب گفته شد ملحق بجمع مىباشد جايز است اعراب حين را به آن داد چنانچه شرح اعراب كلمه « حين » انشاء اللّه بعدا خواهد آمد .