المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٤٣

اعراب كلتا و اثنان و اثنتان

شارح گويد :

كلتا ، لفظى است كه به دو مؤنّث اطلاق مىشود و مطابق آنچه مصنّف گفته همچون « كلا » مىباشد يعنى رفع آن در صورتى كه بضمير اضافه شود به الف است مانند : جائتنى المرئتان كلتاهما .

و اگر به ضمير اضافه نشده بلكه مضاف اليهش اسم ظاهر باشد اعراب آن در تقدير است مانند آنچه در آيه 33 از سوره كهف آمده :

كلتا الجنّتين آتت اكلها .

شاهد در « كلتا » است كه به اسم ظاهر يعنى « الجنّتين » اضافه شده و رفعش بواسطه ابتدائيّت در تقدير است .

سپس مصنّف گويد :

اثنان و اثنتين از نظر حكم اعرابى مانند ابنين و ابنتين مىباشند

شارح گويد :

امّا دو كلمه « اثنان » و « اثنتين » كه با ثاء سه نقطه بوده از نظر اعراب نظير « ابنين » و « ابنتين » كه با باء يك نقطه هستند مىباشند .

و بعبارت ديگر :

حكم اعراب اثنان و اثنتين همچون مثنّاى حقيقى بوده بدون اينكه

شرط و قيدى در آن اعتبار شده باشد اعمّ از آنكه مفرد آمده مانند آنچه در آيه ( 106 ) از سوره ( مائده ) آمده :

حين الوصيّة اثنان .

يا مركّب باشند همچون آيه ( 60 ) از سوره ( بقره ) :

اثنتا عشرة عينا .

يا اضافه شده باشند مانند اثناك و اثناكم .

ناگفته نماند : كه لفظ « ثنتان » در لغت بنى تميم همچون اثنتين مىباشد .

قوله : فى رفعها بالالف : ضمير در « رفعها » به كلتا عود مىكند .