المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٣٤

مبحث اعراب نيابى ( اعراب بحروف )

للياء : جارّ ومجرور ، متعلّق است به يضفن و كلمه « لام » به معناى « الى » است .

كجاء اخو الخ : جارّ و مجرور ، متعلّق است به استقرّ ، خبر است براى مبتداء محذوف و تقدير كلام چنين است : و ذلك يكون كجا اخو ابيك ذا اعتلا .

ترجمه :

و شرط اين اعراب ( اعراب نيابى ) آنست كه كلمات مذكور اضافه شوند ولى نه به ياء مانند : جاء اخو ابيك ذا اعتلا .

شرح عربى :

و النّقص ، فى اب و تالييه ، و هما اخ و خم ، يندر ، اى يقلّ كقوله :

و بابه اقتدى عدىّ فى الكرم * و من يشابه ابه فما ظلم

و قصرها ، اى اب و اخ و حم ، بان يكون آخرها بالالف مطلقا ، من نقصهنّ اشهر كقوله :

انّ اباها و ابا اباها * قد بلغا فى المجد غايتاها

ترجمه و شرح :

مصنّف گويد :

در كلمه « اب » و دو لفظ تالى آن نقص نادر است .

شارح گويد :

مقصود از دو لفظ تالى اب « اخ » و « حم » مىباشد و حاصل مراد اينستكه :

در اين الفاظ اعراب به حركت كه مقصود از « نقص » همين معنا مىباشد كم است مانند آنچه در قول رؤبه در مدح عدىّ بن حاتم طائى آمده :

و بابه اقتدى الخ :

يعنى و عدىّ بن حاتم در كرم و سخاء به پدرش اقتداء نمود و كسى كه شبيه پدرش باشد پس ظلم در حقّ فقراء نمىكند .

شاهد در « بابه » و « ابه » مىباشد ، اوّلى جرّش بكسره و دوّمى نصبش به فتحه است .