المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٣٢

مبحث اعراب نيابى ( اعراب بحروف )

كسى كه همچون مردم زمان جاهليّت خود را به پدرش منسوب نموده و آن را مايه افتخار قرار دهد پس به او بگوئيد :

با دندان فرج پدرش را بگيرد و اينكلام را بطور كنايه به او نگوئيد .

مرحوم ابو طالب در ذيل اينحديث مىفرمايد :

برما معلوم نيست كه اينكلام را حضرت فرموده يا افترائى است كه بجنابش زده‌اند .

قوله : فى الاعراب بما ذكر : يعنى اعراب بحروف .

قوله : و قيّد فى التّسهيل : ضمير فاعلى در « قيّد » به مصنّف راجع است .

قوله : و هو قريب الزّوج : مثل خواهر و برادر و پدر و مادر شوهر را گويند .

قوله : بكونه غير مماثل الخ : ضمير در « بكونه » به حم راجع است .

قوله : فانّه ان ماثل ذلك : ضمير در « فانّه » به حم راجع بوده و مشار اليه « ذلك » الفاظ قروا و قرا و خطاءا مىباشد .

قوله : و ان اضيف : كلمه « ان » وصليّه بوده و ضمير نائب فاعل در « اضيف » به حم راجع است .

قوله : و فيه انّ الاب الخ : ضمير در « فيه » به كتاب تسهيل راجع است .

قوله : قد يشدّد آخرهما : يعنى آخر اب و اخ .

قوله : و هن كذاك : يعنى لفظ « هن » نيز همچون اب و اخ اعرابش نيابى مىباشد .

قوله : و هو كناية عن اسماء الاجناس : ضمير « هو » به « هن » راجع است .

قوله : ما يستقبح ذكره : يعنى هرچه نام بردنش زشت و ناپسند باشد .

قوله : و قيل الفرج خاصّة : برخى گفته‌اند « هن » هرزشتى نبوده بلكه تنها فرج يعنى آلت انوثيّت و نرينه بودن مىباشد .

قوله : قال فى التّسهيل : ضمير در « قال » به مصنّف راجع است .

قوله : قد يشدّد نونه : يعنى نون « هن » .