المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٣١

مبحث اعراب نيابى ( اعراب بحروف )

يعنى حماء نباشد چه آنكه در صورت مماثلت با اينكلمات معرب بحركات بوده اگرچه اضافه به غير خود نيز شده باشد .

و نيز در همين كتاب گفته :

اب و اخ گاهى آخرشان مشدّد مىشود .

پس از آن مصنّف گويد :

لفظ « هن » نيز همينطور بوده و اعرابش نيابى است .

شارح گويد :

اينكلمه را كنايه از اسماء اجناس مىآورند يعنى وقتى نخواهند نام جنسى را صراحتا ببرند از اينكلمه بعنوان اشاره به آن استفاده مىكنند .

ولى برخى از ارباب ادب گفته‌اند :

لفظ مزبور كنايه است از چيزى كه ذكرش ناشايست و قبيح باشد .

بعضى ديگر گفته‌اند :

لفظ « هن » يعنى خصوص فرج .

و در تسهيل مصنّف گفته است :

گاهى نون اينكلمه را مشدّد مىآورند .

سپس مصنّف در مصراع ديگر بيت مىگويد :

در اين لفظ اخير ( يعنى هن ) نقص بهتر است .

شارح گويد :

مقصود از « نقص » اينستكه اعراب بحركات برنون باشد يعنى هن ، هنا ، هن .

و تقدير عبارت چنين است : و النقص فى هذا الاخير احسن من الاتمام .

و مراد از « اتمام » اعراب نيابى يعنى اعراب بحروف مىباشد .

و شاهد براحسن بودن نقص از اتمام فرموده حضرت على عليه الصّلوة و السّلام است كه فرمودند :

من تعزّى بعزاء الجاهليّة فاعضوه بهن ابيه و لا نكثوا .