المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١١١
اقسام كلمات مبنى
و مثال السّاكن : كم و اضرب و اجل .
ترجمه و شرح :
اقسام كلمات مبنى
اقسام كلمات مبنى
مصنّف گويد :
از كلمات مبنى برخى مفتوح و بعضى مكسور و پاره‌اى مضموم مىباشند .
شارح گويد :
قبلا گفته شد اصل در مبنى آن است كه ساكن باشد لذا هركدام از فتح و كسر و ضمّ سببى دارد .
مبنى برفتح و افراد آن
امّا كلماتى كه مبنى برفتح مىباشد عبارتند از :
اسم : مانند اين .
فعل : نظير ضرب .
حرف : مثل واو عطف .
امّا وجه فتحه در اوّلى يعنى « اين » بخاطر آنست كه « ياء » در آن ساكن است لذا اگر نون را نيز ساكن مىآورديم التقاء دو ساكن مىشد لاجرم متحرّكش كردند .
و اينكه از بين حركات فتحه را انتخاب نمودند وجهش آنست كه اين حركت از تمام حركات اخفّ و سبك‌تر است .
و امّا وجه فتحه در دوّمى يعنى « ضرب » بخاطر آنست كه در صفت وصله و حال و خبر واقع شدن همچون فعل مضارع بوده لذا همانطوريكه فعل مضارع متحرّك است ماضى را نيز متحرّك نمودند .
و اينكه از بين حركات فتحه را انتخاب كردند جهتش همانست كه گذشت يعنى چون اخفّ حركات مىباشد .