الكلام الغني (شرح فارسى بر باب اول مغنى) (فارسى) — الصفحة ٨٠

معناى سوّم انكار توبيخى

در اين آية شريفه ما بعد همزه ( گرفتن مهريّه زنان ) امرى است واقع ومقتضاى همزه آنستكه فاعلين مورد ملامت قرار گرفته باشند .

ونظير قول عجّاج :

اطربا وأنت قنّسرى * والدهر بالانسان دوّارى

يعنى : آيا طرب مىنمائى درحاليكه پيرمرد مىباشى ، روزگار بر انسان دور زننده است در اين بيت ما بعد همزه ( طرب بخرج دادن پيرمرد ) امرى است واقع ومقتضاى همزه آنستكه فاعل طرب مورد ملامت قرار گرفته است .

تقدير اين كلام : أتطرب وأنت شيخ كبير مىباشد .

شرح

قوله : وان فاعله ملوم : ضمير در « فاعله » به ما بعد همزه راجع است .

قوله : أتعبدون ما تنحتون : آية ( 95 و 96 ) از سوره صافّات .

تجزيه وتركيب

همزه : حرف استفهام .

تعبدون : فعل مضارع ، صيغه جمع ، مذكر ، مخاطب ، متعدي ، از باب نصر ، ينصر ثلاثي مجرد وضمير « أنتم » فاعل آن است .

ما : موصوله ، مفعول براي « تعبدون » .

تنحتون : فعل مضارع ، صيغه جمع ، مذكر ، مخاطب ، متعدي ، ثلاثي مجرد واز سه باب ضرب ، يضرب ، نصر ، ينصر وفرح ، يفرح آمده ، مفعول آن ضمير منصوبى است كه حذف شده وتقدير تنحتونه مىباشد ، صله وعائد براي « ما » .