الكلام الغني (شرح فارسى بر باب اول مغنى) (فارسى) — الصفحة ٢٩٩
مسئله نحوى
مىگوئى : سواء علىّ قمت أو قعدت ( نزد من فرقى نمىكند بايستييا بنشينى ) .
وغير از اين عبارت ، عبارت ديگرى را ذكر نكرده .
ولى كلام صاحب صحاح اللغة اشتباه وسهو است بلكه همانطورى كه گفتيم قاعده مقتضى است بگوئيم : سواء علىّ قمت أو قعدت .
ودر كتاب كامل هذلى آمده است .
ابن محيص از طريق زعفرانى آية ذيل را اينطور قرائت كرده :
سواء عليهم أأنذرتهم أو لم تنذرهم .
بايد بگوئيم اين قرائت شاذ وبرخلاف قاعده است وطبق گفته ما قاعده آنستكه بجاى كلمه « أو » لفظ « أم » بيايد .
واگر همزه ، همزه استفهام بود عطف با كلمه « أو » بعد از آن برطبق قاعده است والبتة جوابي كه براي استفهام مىآورند بايد يا با كلمه « نعم » بوده ويا با « لا » باشد وشرح آن اينستكه :
وقتي گفته ميشود : أزيد عندك أو عمرو .
معناى آن اينستكه : آيا يكى از ايندو نزد تو هست يا نيست ؟
پس اگر جواب را متعينا بياورى صحيح است زيرا هم جواب را داده‌اى وهم زيادى آورده‌اى .
ونيز گفته ميشود :
أالحسن أو الحسين أفضل أم ابن الحنفيّه ( آيا امام حسن ويا امام حسين عليهما السلام برتر هستند يا محمد بن حنفيّه ) .
پس در اينمثال اوّلى ( الحسين ) را با « أو » ودوّمى ( ابن الحنفية ) را با أم عطف كرده‌اى واز نظر ما جواب اين سؤال آنستكه بگوئى : أحدهما .
ولى از نظر كيسانيّه كه بامامت محمّد بن حنفيّه قائلند جواب : ابن الحنفيّه مىباشد وبايد توجه داشت كه جايز نيست در جواب گفته شود :
الحسن عليه السلام يا الحسين عليه السلام زيرا سائل سؤالش از أفضل بين امام