الكلام الغني (شرح فارسى بر باب اول مغنى) (فارسى) — الصفحة ٢٣٧

مرجّحات شرطية بودن « ان » از نظر مصنّف

هم بفتح همزه قرائت شده وهم بكسر آن :

1 - ان تضلّ أحدهما ( اگر فراموش كند يكى از آندو ) .

2 - ولا يجرمنّكم شنآن قوم ان صدّوكم ( وأدار نكند شما را ظلم گروهى كه شما را از مسجد الحرام منع كردند ) .

3 - افنضرب عنكم الذّكر صفحا ان كنتم قوما مسرفين ( آيا ما از متذكر ساختن شما بقرآن بصرف اينكه بواسطة انكار بر خود ستم ميكنيد صرف‌نظر مىكنيم ) .

شاهد در لفظ « ان » است كه در اين سه آية بمعناى شرطية بوده ومعذلك هم بكسر همزه وهم بفتح قرائت شده .

ونيز پيشتر گفتيم كه لفظ « ان » در قول فرزدق هم بفتح قرائت شده وهم بكسر وآن بيت عبارتست از :

أتغضب ان اذنا قتيبة حزّتا * جهارا ولم تغضب لقتل بن حازم

مؤلّف گويد :

قلا ترجمه اين بيت گذشت طالبين مىتوانند بمباحث پيش رجوع نمايند .

ب : مرجح دوّم آنستكه لفظ « فاء » بعد از آن بسيار ديده شده واين مؤيّد آنستكه « ان » داراى معناى شرط مىباشد مانند آنچه در قول عبّاس بن مرادس سلمى آمده :

ابا خراشة امّا أنت ذانفر * فانّ قومي لا يأكلهم الضّبع

يعنى : اى ابا خراشه اگر به عزّت وجمعيّت خود فخرى مىكنى ، پس بدرستيكه طائفه وقوم من را بجهت قلّت وكمي آنها كفتار نخورده است .

شاهد در وقوع « فاء » است بعد از « ان » در « امّا » .

ج : مؤيّد مرجّح سوّم آنستكه « ان » در قول شاعر كه ذيلا ميشود بر « ان » مكسوره عطف شده ونفس اين عطف مؤيّد است كه متعاطفين هردو بيك معنا هستند ، بيت مزبور عبارتست از :