الكلام الغني (شرح فارسى بر باب اول مغنى) (فارسى) — الصفحة ٢٣
سبب طولانى بودن كتب أدبي از نظر مصنّف
ومانند صحبت كردن در « الف » اين كلمه كه چرا از « بسم اللّه » در خطّ ونوشتن حذف شده ونظير باء ولام جاره كه چرا در لفظ مكسور قرائت مىشوند .
وهمچنين مثل صحبت در اينكه « الف » ذاكه اسم اشاره است آيا زائده بوده چنانچه كوفيون قائلند يا از « ياء » يعنى عين الفعل كه لام الفعلش ياء ديگرى است وحذف شده قلب گرديده همانطورى كه أهل بصره گفته‌اند .
وجاى تعجب است چطور مكّى بن أبي طالب چنين بحث‌هائى را در كتابش كه براي بيان مشكلات اعراب نوشته آورده بااينكه اينگونه أبحاث ارتباطي با علم اعراب ندارند . وبعضي از أدباء وقتي متعرّض كلمه‌اى شده‌اند مكسّر ومصّغر ومؤنث ومذكر ولغات وارد در آن وقراءات حكايت شده را نيز توضيح داده اگرچه علم اعراب هيچ‌گونه ابتنائى بر آنها ندارد .
شرح
قوله : على الفه : يعنى « الف » اسم .
قوله : هي عين : ضمير « هي » به « ياء » راجع بوده ومقصود از « عين » عين الفعل ميباشد .
قوله : واللّام : يعنى ولام الفعل .
قوله : مكي بن أبي طالب : وى همان قيروانى است كه به علم تفسير وقرائت وأدب وارد بوده واز وى كتبي مخطوطه بجاى مانده است .
متن : والثالث : اعراب الواضحات ، كالمبتدأ وخبره ، والفاعل ونائبه ، والجار والمجرور والعاطف والمعطوف ، وأكثر الناس استقصاء لذلك الحوفي .
وقد تجنبت هذين الأمرين وأتيت مكانهما بما يتبصر به الناظر ، ويتمرّن به الخاطر ، من إيراد النّظائر القرآنية ، والشواهد الشعرية ، وبعض ما اتفق في المجالس النحوية .