الكلام الغني (شرح فارسى بر باب اول مغنى) (فارسى) — الصفحة ٢٢٦

وجه چهارم از اقسام « ان » حرفيّه

تجزيه وتركيب

امهله : فعل وفاعل ومفعول ، ماضي ، مفرد ، مذكر ، غائب ، ثلاثي مزيد از باب افعال ، متعدّى .

حتى : حرف جار بمعناى انتهاء غايت ، عامل ، مبنى .

إذا : ظرف زمان ، محلّا مجرور به حتّى ، متعلق به « امهله » .

ان : زائده .

كانّه : از حروف مشبهة بالفعل وضمير منصوبى اسمش مىباشد .

معاطى : اسم فاعل ، از باب مفاعله ، مضاف ، خبر براي « كانّ » .

يد : مضاف‌اليه .

في : حرف جارّ ، عامل ، مبنى .

لجّة : مضاف ، مجرور به « في » ، متعلق به « معاطى » .

الماء : مضاف‌اليه .

غامر : معطوف است بر « معاطى » بحذف عاطف .

قوله : زعم الأخفش انّها تزاد في غير ذلك : ضمير در « انّها » به « ان » راجع بوده ومشاراليه « ذلك » مواضع أربعة مىباشد .

قوله : وانها تنصب المضارع : اين عبارت معطوف است به « انّها تزاد » يعنى اخفش دو مطلب را گمان كرده وبيان داشته :

الف : آنكه « ان » در غير چهار موضع مذكور نيز زائده مىآيد .

ب : آنكه در عين حاليكه زائده است فعل مضارع را نصب مىدهد .

قوله : كما تجرّ من والباء الخ : يعنى واگر كسى باخفش اشكال كند كه چطور وقتي « ان » زائده بود در فعل مضارع عمل نصب مىكند بااينكه على القاعدة حرف زائد نبايد عمل نمايد .

وى در جواب مىگويد :