الكلام الغني (شرح فارسى بر باب اول مغنى) (فارسى) — الصفحة ٢٢٢

وجه چهارم از اقسام « ان » حرفيّه

است سپس همين گروه از أدباء گفته‌اند :

در كلمه « ما لنا » معناى « ما منعنا » تضمين شده وبدين ترتيب « ان » با صله‌اش در ايندو آية مفعول براي « ما لنا » مىباشد .

مصنّف گويد :

در گفته اين حضرات مناقشه واشكال داريم زيرا هيچ دليلي بر اثبات اينمعنا كه جار ومجرور در مفعول‌به ميتوانند عمل كنند قائم نشده .

مضافا باينكه أصل آنستكه كلمه « لا » زائده نباشد .

بنابراين رأى صواب نظريّه برخى ديگر است كه گفته‌اند :

أصل وما لنا في ان لا نفعل كذا بوده است .

واينكه ما جايز نمىدانيم « ان » زائده عمل كند چهتش آنستكه اختصاص به افعال ندارد بدليل آنكه بر حروف يعنى « لو » و « كأن » داخل ميشود همانطورى كه در دو بيت گذشته نقل شد ونيز بر سر اسم هم داخل ميشود چنانچه بر سر « ظبية » در بيت سابق درآمده بود بخلاف حرف جرّ زائد زيرا اينگونه از حروف همچون حروف معدّى بوده در اينكه اختصاص باسم دارند لذا در خصوص اسم عمل مىكنند .

شرح

قوله : ولمّا ان جاءت رسلنا الخ : آية ( 33 ) از سوره عنكبوت

تجزيه وتركيب

لمّا : حرف توقيت ، مختص بفعل ماضي ، غير عامل ، مبنى .

ان : زائده .

جاءت : فعل ماضي ، مفرد ، مؤنث ، غائب ، ثلاثي مجرّد ، از باب ضرب ، يضرب أجوف يائى ومهموز اللّام ، لازم ، معلوم .

رسلنا : مضاف ومضاف‌اليه ، فاعل براي « جاءت » .