الكلام الغني (شرح فارسى بر باب اول مغنى) (فارسى) — الصفحة ٢٢٠

وجه چهارم از اقسام « ان » حرفيّه

بايشان بد گذشت ) شاهد در لفظ « ان » است كه بعد از « لمّا » قرار گرفته وزائد مىباشد .

2 - بين « لو » وفعل قسم أعم از آنكه فعل قسم مذكور بوده مانند آنچه در قول مسيّب بن عاس وارد شده ، وى مىگويد :

فاقسم ان لو التقينا وأنتم * لكان لكم يوم من الشّرّ مظلم

يعنى : پس قسم ميخورم اگر ملاقاة كنيم ما با شما هرآينه براي شما روز بسيار سخت وتيره‌اى مىباشد شاهد در لفظ « ان » است كه بين قسم و « لو » زائده بوده وفعل قسم در عبارت مذكور است .

يا محذوف باشد مانند آنچه در قول حسن بن أحمد بن عبد الغفار آمده :

اما واللّه ان لو كنت حرّا * وما بالحرّ أنت ولا العتيق

يعنى : آگاه باش قسم بخدا اگر تو آزادمرد مىبودى هرآينه با تو مقابله وبرابرى مينمودم ولى تو آزادمرد نبوده وصاحب نجابت وكرامت نيستى .

شاهد در لفظ « ان » است كه بين قسم و « لو » زائده بوده وفعل قسم در عبارت محذوف است .

آنچه گفته شد رأى سيبويه وديگران است ولى در كتاب مقرّب ابن عصفور آمده كه « ان » در موضع دوّم حرفى است كه بمنظور ربط دادن جواب با قسم آورده شده .

ولى آنچه اينكلام را دور از واقع قرار مىدهد آنستكه اكثرا « ان » در اينمورد ترك مىشود درحاليكه حرف رابط اينطور نيست كه اكثرا در كلام مذكور نباشد .

3 - موضع سوّم كه زيادى « ان » در آن نادر وقليل است آنستكه بين كاف ومجرور آن قرار گيرد مانند آنچه در قول باعث بن صريم بكرى وارد شده :

ويوما توافينا بوجه مقسّم * كان ظبية تعطوا إلى وارق السّلم