الكلام الغني (شرح فارسى بر باب اول مغنى) (فارسى) — الصفحة ١٤٥

[ استدلال مصنف بر جواز اعمال ان مخفّفه از مثقّله ]

وباتّفاق أدباء دخول « ان » مهمله بر هردو نوع قياسي است .

ودر برخى أوقات نيز فعل ماضي غير ناسخ است واين نوع البتة از دو نوع ديگر كمتر است مانند قول عاتكة بنت زيد بن عمرو :

شلّت يمينك ان قتلت لمسلما * حلّت عليك عقوبة المتعمّد

يعنى : خشك باد دست راست تو ، بدرستيكه مسلمانى را كشته‌اى وبر تو حلول كند عقوبت ومؤاخذه كسيكه عمدا مرتكب گناه شده است .

البتة دخول « ان » مهمله بر سر فعل ماضي غير ناسخ قياسي نيست ، فقط اخفش است كه آنرا قياسي ميداند است چه آنكه وى مثال : ان قام لأنا وان قعد لانت را اجازه داده است . واز همه أنواع مذكور نادرتر آنستكه فعل مضارع غير ناسخ باشد همچون كلام برخى از أهل لسان :

ان يزينك لنفسك وان يشنك لهيه ( بدرستيكه نفس تو زينت تو است ومحققا نفست شين وعيب تو خواهد بود ) .

وباجماع أرباب أدب اين نوع اجماعى نيست .

پس از آن مصنّف گويد :

در هرموردى كه كلمه « ان » يافت شود وبعد از آن لام مفتوحه آمده باشد مىبايد آنرا مخفّفه از مثقله دانسته وچنين حكم كنى كه أصل آن مشدّد بوده است .

البتة در اينكه لام مزبور چه قسمي از لام است اختلاف مىباشد كه انشاء اللّه شرح آن در باب لام خواهد آمد .

شرح

قوله : فتدخل على الجملتين : يعنى جمله فعليّه واسميّه .

قوله : خلافا للكوفيين : ايشان اعمال ان مخففه از مثقله را ممتنع مىدانند .

قوله : لنا : يعنى كسانيكه قائل بجواز اعمال مىباشند .