الكلام الغني (شرح فارسى بر باب اول مغنى) (فارسى) — الصفحة ١٠٧

مسئله دوّم در بيان معناى اذن

حميّت خود را نشان مىدادند مشروط باينكه صاحب ضعف از خود نرمى نشان داده بود .

شاهد در « اذن » است كه در جواب « لو » شرطية ظاهر آمده است چه آنكه « اذن لقام بنصرى » بدل است از « لم تستبح » وچون « لم تستبح » جواب براي « لو » بوده واز طرفي بدل جواب نيز جواب محسوب مىشود لاجرم جمله « اذن لقام بنصرى » را مىتوان باين اعتبار جواب براي « لو » بحساب آورد .

ومثال دوّم مانند اينكه بشما گفته شود : آتيك ( نزد تو مىآيم ) .

پس شما در جواب بگوئيد : اذن أكرمك ( در اين هنگام اكرام مىكنم تو را ) .

تقدير اينمثال آنستكه : ان اتيتنى اذن أكرمك ، پس جمله « اذن أكرمك » در جواب « ان » شرطية مقدر درآمده است .

وخداوند متعال نيز در قرآن شريفش ميفرمايد :

ما اتّخذ اللّه من ولد وما كان معه من اله ، اذن لذهب كلّ اله بما خلق ولعلى بعضهم على بعض .

( خداوند متعال هرگز فرزندى برنگزيده واحدى ابدا با أو شريك نبوده زيرا در اين هنگام هرخدائى به آنچه خود خلق كرده روى مينمود وبرخى بر بعضي ديگر برترى مىجست .

شاهد در « اذن لذهب » است كه قبل از آن « لو » مقدّر مىباشد وتقدير چنين است ولو كان معه من اله اذن لذهب الخ .

فرّاء نحوى مىگويد :

در هرموردى كه بعد از « اذن » لام بيايد پس قبل از آن اگر لو ظاهر نبود قطعا مقدّر مىباشد .

شرح

قوله : في نوعها : يعنى نوع اذن كه آيا حرف بوده ويا اسم ويا فعل مىباشد .

قوله : وعوّض التنوين عنها : ضمير در « عنها » به جمله راجع است ومقصود از « تنوين » همان نونى است كه در « اذن » ثبت مىباشد .