بحار الأنوار (ج67 و 68) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٣٦٧

اخبار و احاديث

بنگر و مطالعه كن . آيا آنها اميد بعفو و رحمت حق نداشتند ؟ به خدا سوگند آنان بوسعت رحمت داناتر و بلطف و اميدوارتر ولى خوب ميدانستند كه رجاء و اميدوارى برحمت بدون مراقبت بر عمل خدعه و فريب شيطان و حماقت و سفاهت محض است لذا عمر خود را در عبادات و شب و روز اوقات خويشتن را در اطاعت گذراندند .

5 - كافى از عده مشايخ از برقى از بعضى اصحاب از صالح بن حمزه كه گفت حضرت صادق عليه السّلام فرمود :

انّ من العبادة شدّة الخوف من اللَّه

از جمله عبادات خوف و ترس از خداوند متعال است كه فرمود : إِنَّما يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ و نيز فرموده فَلا تَخْشَوُا النَّاسَ وَ اخْشَوْنِ از مردم ترس نداشته باشيد از من بايد بترسيد . و فرموده وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً . هر كس تقوى و پرهيز از حق داشته باشد خداوند راه رهائى از مشكلات را براى او فراهم ميسازد و حضرت فرمود : جاه دوستى و بزرگى خواهى و نامجوئى در دل شخص ترسان و خائف راه نميابد .

بيان

( انّ من العبادة )

يعنى يكى از بزرگترين اسباب عبادت خوف زياد داشتن است كه اين حالت انسان را بعبادت وادار مىكند . و يا منظور اينكه خوف و ترس شديد خود عبادتى است كه خداوند بداشتن اين صفت امر فرموده پس خودش مىشود عبادت .

و مبدء و پايه خوف تفكر در عظمت شأن خداوند و تهديدهاى او و هول و وحشت عالم آخرت و باور داشتن و تصديق بآخرت است و هر چه تفكر و توجه به اين امور و تصديق و باور بيشتر و قوىتر باشد خوف و ترس شديدتر ميگردد كه البته شدت خوف مطلوب و خوب است تا وقتى كه به حد يأس و نوميدى نرسد ( إِنَّما يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ ) مقصود از علما آنانى هستند كه بعظمت و جلال و عزت خداوند و قهرش و لطف وجود و كرمش علم يقينى و قطعى كه باعث عمل مىشود دارند و با اين آگاهى وضعيت و حالات و هول و وحشت آن عالم را مىبينند و مرحوم محقق طوسى خواجه نصير در كتاب اوصاف الاشراف مطالبى دارد كه خلاصه و حاصلش چنين است . كه خوف و خشيت گر چه اين دو لفظ بيك معناست ( ترس ) ولى اهل دل بين اين دو فرق ميگذارند به اين ترتيب كه ريشه و منشأ اين دو از هم جدا است . چون ريشه خوف احساس ناراحتى از چيزى كه ناپسند است و ترس از عقاب و عذابى كه ارتكاب گناه و يا ترك واجبات بدنبال دارد و چون احتمال ميدهد كه در واجبات خلل و كوتاهى رخ داده باشد و يا احيانا معصيت و گناهى انجام داده باشد انتظار عذاب دارد و احتمال كيفر ميدهد و اين حالت را اكثر مردم مىتوانند داشته باشند گر چه اين حالت خود داراى مراتب و درجات مختلف و متفاوتى است و آن مرتبه عالى و بلند و آن احساس شديد و خوف زياد براى تعداد كمى از مردم پيدا مىشود ولى اكثرا