بحار الأنوار (ج67 و 68) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٣٥٧

باب 59 در باره بيم و اميد و حسن ظن به خدا و گمان لطف و كرم از خداوند متعال داشتن

عَلِمَتْ نَفْسٌ ما قَدَّمَتْ وَ أَخَّرَتْ در آن روز هر كس بكارهائى كه قبلا انجام داده و يا در آخر انجام داده آگاه ميگردد گفته شده مقصود از ما اخّرت باقيات و يادگارهاى خوبى است كه روش نيكوئى شده در اجتماع و يا روش و آثار بدى كه مردم پس از شخص در آن روش و خو باشند ما غَرَّكَ بِرَبِّكَ الْكَرِيمِ چه چيز تو را بگناه و معصيت خداوند كريم مغرور نموده و در عصيانش فريب خورده و جرأت پيدا كرده‌اى . گفته شده گفتن صفت كريم به منظور شدت منع از فريب شيطانى است ( يعنى با وجود كرم و لطفى كه خدا در حق تو معمول داشته ديگر جاى هيچ گونه فريب و جرأت بر گناه نبايد باقى بماند ) و بايد بوسوسه شيطان كه ميگويد چون خدا كريم است هر گونه خلاف و گناهى انجام دهى خداوند تو را عذاب نميكند مغرور نشود و گفته شده آوردن صفت كريم به منظور تلقين جواب همين سؤال است يعنى در پاسخ ميگويد خداوندا صفت كريمى تو مرا بارتكاب گناه وادار مىكند ( البته اين حرف صحيحى نيست چون لطف بيشتر شكر بيشترى ميخواهد ) و در مجمع از پيامبر اكرم صلّى اللَّه عليه و آله نقل كرده هنگامى كه حضرت اين آيه را تلاوت فرمود ، فرمود : جهل و نادانى انسان باعث جرأت و غرورش شده فَسَوَّاكَ اعضاء و جوارح بدنت را سالم و منظم و از هر جهت مهياى تأمين منافع نموده است فَعَدَلَكَ ساختمان بدنى و قواى تو را معتدل و متناسب قرار داده فِي أَيِّ صُورَةٍ ما شاءَ رَكَّبَكَ تو را در آن شكلى و صورتى كه مشيتش اقتضاء نمود تركيب نموده كه لفظ حاء زائد است و در مجمع از حضرت صادق عليه السّلام نقل كرده كه فرمود : اگر خداوند ميخواست تو را در شكل ديگرى غير اين شكل خلقت ميكرد إِنَّ بَطْشَ رَبِّكَ لَشَدِيدٌ معناى بطش گرفتن بعنف و سختى است بنا بر اين شدت بطش گرفتن با كمال شدت و غضب چند برابر است وَ هُوَ الْغَفُورُ الْوَدُودُ بخشنده مهربان است در حق كسى كه توبه كند و اطاعت نمايد . سَيَذَّكَّرُ مَنْ يَخْشى آن كس كه خوف و خشيت دارد پند گرفته و بهره‌مند مىشود وَ يَتَجَنَّبُهَا الْأَشْقَى آنكه شقاوتش بيشتر است از تذكر و پند روى گردان است الَّذِي يَصْلَى النَّارَ الْكُبْرى در آتش بزرگ قيامت وارد مىشود ثُمَّ لا يَمُوتُ فِيها نه ميميرد تا آسوده شود وَ لا يَحْيى و نه زندگى سودمندى دارد همان طورى كه در آيه ديگر فرمود وَ يَأْتِيهِ الْمَوْتُ مِنْ كُلِّ مَكانٍ وَ ما هُوَ بِمَيِّتٍ از هر طرف موجبات مرگ فراهم است ولى هرگز نميميرد .

وَ رَضُوا عَنْهُ اينان هم از خدا راضى و خشنودند چون خداوند اين مؤمنين را به آخرين آمال و آرزوشان رساند ذلِكَ لِمَنْ خَشِيَ رَبَّهُ اين نعمت الهى براى آنانى است كه از خدا خشيت دارند كه خشيت ملاك و ميزان كار و واداركننده بر اعمال نيك و هر خير و خوبى است .