بحار الأنوار (ج67 و 68) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٣٥٦

باب 59 در باره بيم و اميد و حسن ظن به خدا و گمان لطف و كرم از خداوند متعال داشتن

رسالت ميخواهند تا ايمان بياورند ، بلكه بهانه‌جوئى ميكنند و اساسا هيچ خوف و وحشتى از آخرت ندارند و لذا از هر گونه تذكر سرپيچى كرده و روى گردانند هُوَ أَهْلُ التَّقْوى آن خدا سزاوار تقوى و شايسته اينكه انسان از عذاب او بپرهيزد وَ أَهْلُ الْمَغْفِرَةِ و اهل بخشش به بندگانش است .

در كتاب توحيد صدوق از حضرت صادق عليه السّلام در تفسير اين آيه نقل كرده كه فرمود خداوند : من شايسته اين هستم كه از من پرهيز شود و بنده من در عبادت شريكى اتخاذ نكند و شايسته اين هستم كه اگر بنده من مشرك نشد او را بخشيده و داخل بهشت نمايم .

يَخافُونَ يَوْماً كانَ شَرُّهُ از آن روزى كه شدائد و مشكلاتش مُسْتَطِيراً كاملا آشكار و فراگير است كه اين جمله اعتقاد كامل و دورى آنان را از گناه و معصيت مىرساند ( هميشه در خوف و هراسند ) و مرحوم صدوق در مجالس از حضرت باقر مستطير را به معناى كلوخ وحشتناك و على ابن ابراهيم گفته مستطير يعنى عظيم و بزرگ يوما « عَبُوساً » از عذاب آن روزى كه در آن روز چهره‌ها كريه و گرفته و درهم است و يا مانند شير درنده‌اى كه حالت عبوس و قيافه حمله به خود گرفته قَمْطَرِيراً چهره آن روز شديدا گرفته مانند كسى كه با چشم افروخته ابروها را جمع كرده . على ابن ابراهيم گفته قمطرير يعنى شديد . وَ لَقَّاهُمْ نَضْرَةً وَ سُرُوراً حضرت باقر عليه السّلام فرمود : انبساط و طراوت در چهره و سرور و خوشحالى در دل به آنها عنايت فرمود . وَ شَدَدْنا أَسْرَهُمْ با اعصاب مخصوص مفاصل استخوانها را محكم نموديم .

على ابن ابراهيم گفته يعنى آنها را آفريديم . بَدَّلْنا أَمْثالَهُمْ تَبْدِيلًا يعنى اگر بخواهيم آنان را هلاك نموده و امثال و نظائر آنها را خلقت ميكنيم و شدّة الأسر يعنى عالم ديگر و جهان آخرت و يا مقصود اين باشد كه اين گروه نافرمان را تبديل بگروه مطيع و فرمانبر مينمائيم در دنيا يدخل في رحمته با هدايت و توفيق بطاعت در رحمت خود داخل مىكند و يا در نعمت ولايت داخل مينمايد .

وَ أَهْدِيَكَ إِلى رَبِّكَ ارشاد و راهنمائى كنم ترا بشناسائى پروردگارت فَتَخْشى تا در نتيجه خوف از خدا داشته و واجبات را انجام داده و از محرمات دورى كنى چون روشن است كه خشيت فرع بر معرفت و پس از آنست لِمَنْ يَخْشى اين تذكرات براى كسى مفيد است كه حالت خشيت داشته باشد مَقامَ رَبِّهِ از ايستادنش در مقابل پروردگار در روز حساب . چون ايمان و علم بمبدأ و معاد دارد وَ نَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوى از پيروى هواى نفس خوددارى نمايد چون ميفهمد كه هواى نفس موجب شقاوت و بدبختى است . على ابن ابراهيم گفته منظور آن هنگامى است كه بنده در برابر معصيت و گناهى قرار گيرد و دسترسى به آن داشته باشد فقط از ترس الهى آن گناه را رها كند كه پاداشش بهشت است .