بحار الأنوار (ج67 و 68) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٣٥٥

باب 59 در باره بيم و اميد و حسن ظن به خدا و گمان لطف و كرم از خداوند متعال داشتن

بر آنها را داريم كه به زمين فرو بريم و يا از آسمان سنگ بر آنها بباريم آيا اين بتهائى كه معبود خود نموده‌ايد سپاه و لشكر شما هستند و مىتوانند شما را در برابر عذاب الهى نصرت و يارى كنند و اين آيه مانند آيه ديگرى است در سوره انبياء كه فرمود : أَمْ لَهُمْ آلِهَةٌ تَمْنَعُهُمْ مِنْ دُونِنا آيا اين مردم معبودهاى توانائى دارند كه در مقابل خشم و كيفر ما مانع شوند ؟ و در اين گونه تعبيرات اشاره‌اى است كه آنان عقيده داشتند كه اين معبودها قدرت دفع بلاء را دارند و لذا استفهام شده كه ناصر و ياور خود را تعيين و معرفى كنند إِنِ الْكافِرُونَ إِلَّا فِي غُرُورٍ اينها مغرور و فريب خورده هستند و تكيه‌گاهى براى آنان نيست اشك رزقه اگر باران و سائر وسائلى كه موجب تأمين رزق و روزى است باز دارد كيست كه روزى شما را بدهد بَلْ لَجُّوا فِي عُتُوٍّ وَ نُفُورٍ اينان با ادامه لجاجت يك حالت عناد و سركشى و گريز از حق دارند چون طبيعت مسخ شده آنها از حق متنفر است . مِنْ عَذابِ رَبِّهِمْ مُشْفِقُونَ بر خود خائف و ترسانند إِنَّ عَذابَ رَبِّهِمْ غَيْرُ مَأْمُونٍ اين جمله هشدارى است كه هيچ كس نبايد خود را از عذاب الهى در امان بداند گر چه در طريق عبادت و بندگى كمال جديت و كوشش را بنمايد . ما لَكُمْ لا تَرْجُونَ لِلَّهِ وَقاراً اين چه حالت است كه شما داريد بيضاوى گفته يعنى شما در صدد تعظيم و توقير بنده خدا و در فكر احترام پرستنده و اطاعت‌كننده او نيستيد تا در نتيجه مورد احترام و تعظيم او قرار گيريد و يا به اين معنا كه چرا اعتقاد بعظمت خدا و احساس بزرگى او را نداريد و نميكنيد تا در نتيجه از مخالفت و معصيت او بترسيد . و از اين اعتقاد و ايمان ( كه انسان بايد داشته باشد ) تعبير بلفظ رجاء و اميد كه پائين‌ترين مراحل گرايش قلبى است بعنوان مبالغه است وَ قَدْ خَلَقَكُمْ أَطْواراً حال مقدّره است چون اين طور خلقت و آفرينشى كه خداوند متعال با قدرت و لطف خود انسان را در مراحل گوناگونى خلقت فرموده كه ابتداء به صورت عنصرى بسيط بعدا اين عناصر با هم تركيب شده و انسان او را مىخورد و اين غذا بصورتهاى مختلف در آمده سپس نطفه بعدا علقه و مضغه و استخوان و گوشت بعدا آفريده ديگرى و موجود شگفت انگيزى ( انسان ) ميگردد اين گونه قدرت نمائى دليل روشنى است كه همان خالق ميتواند بار ديگر اين انسان را برگرداند و در قيامت پاداش و كيفر دهد و اين مراحل گوناگون عظمت قدرت و كمال حكمت الهى را روشن ميسازد .

على ابن ابراهيم در حديث ابى جارود از حضرت باقر عليه السّلام نقل كرده كه آيه لا تَرْجُونَ لِلَّهِ وَقاراً يعنى چرا از عظمت مقام الوهيت خوف و ترسى نداريد و در آيه وَ قَدْ خَلَقَكُمْ أَطْواراً يعنى شما را داراى افكار و خواسته‌ها و گرايش‌هاى گوناگون آفريد .

كَلَّا بَلْ لا يَخافُونَ الْآخِرَةَ اين طور نيست كه يعنى واقعا اين كفار معجزه و دليل براى اثبات