بحار الأنوار (ج67 و 68) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٣٣٩

باب 59 در باره بيم و اميد و حسن ظن به خدا و گمان لطف و كرم از خداوند متعال داشتن

يادآور مىشود تا انسان برحمتش اميدوار و از عذابش ترسان باشد ( خوف و رجاء ) .

يَظُنُّونَ بِاللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ ظَنَّ الْجاهِلِيَّةِ . توصيف حال منافقان را مينمايد در جنگ احد گفته شده يعنى گمانهاى غير واقع و غير حقيقى كه سزاوار حق نيست در باره خدا مينمايند و ظَنَّ الْجاهِلِيَّةِ بدل است از كلمه غَيْرَ الْحَقِّ و اين گمان مال ملت جاهليه و اهل جهل و نادانى است - اقول و اين آيه دلالت دارد بر اينكه سوء ظن به خدا و مأيوس بودن از رحمت حق حرام است . إِنَّما ذلِكُمُ الشَّيْطانُ يعنى آن كس كه مسلمانان را از بازگشت بجنگ كفار و تعقيب آنها پس از غزوه احد باز ميدارد و ميترساند از طرف شيطان و وساوس او است .

كه آن شخص نعيم بن مسعود بود كه مسلمين را ميترسانيد وَ خافُونِ . از مخالفت اوامر من بترسيد إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ چون اقتضاء و لازمه ايمان به حق اينست كه انسان ترس از خدا را بر تمام ترسهاى مردمى مقدم بدارد وَ تَرْجُونَ مِنَ اللَّهِ ما لا يَرْجُونَ و شما آن رحمت و نصرتى كه از حق اميدواريد اين اميد را كفار ندارند و اين آيه دلالت دارد بر فضيلت رجاء و اينكه اين از صفات اهل ايمان است .

قالَ رَجُلانِ مِنَ الَّذِينَ يَخافُونَ كه از خدا ترس داشتند و داراى تقوا و پرهيز بودند كه اين آيه هم دلالت بر فضيلت خوف دارد . أَ لَمْ تَعْلَمْ آيا نميدانى كه آسمانها و زمين از آن خدا است خطاب بپيغمبر و يا بهر انسان است و در اين آيه تهديد و نويد هر دو جمع است . فَلا تَخْشَوُا النَّاسَ وَ اخْشَوْنِ گفته شده اين نهى متوجه قضات و حكام و فرمانروايان است كه در حكومت و قضاوت خود از غير خدا خوف و ترسى نداشته باشند وَ أَنْذِرْ بِهِ الَّذِينَ يَخافُونَ أَنْ يُحْشَرُوا إِلى رَبِّهِمْ و هشدار بده به قرآن يا به خدا آنان را كه از شدائد و هول حشر در قيامت ميترسند و گفته شده يَخافُونَ يعنى يعلمون علم و ايمان بحشر دارند و حضرت صادق عليه السّلام فرموده يعنى با قرآن هشدار ده كسانى را كه اميد وصول به پروردگار و ميل به آنچه نزد خدا است دارند كه از راهنمائى قرآن استفاده كنند كه قرآن قرآن شفيعى است كه شفاعتش پذيرفته است - لَيْسَ لَهُمْ مِنْ دُونِهِ جز خدا ولى و شفيعى نيست . لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ . تا اين هشدار باعث خوف و ترس آنها شده و در نتيجه از مناهى و محرمات خوددارى نمايند .

وَ كَيْفَ أَخافُ ما أَشْرَكْتُمْ من از اين بتها كه آنها را شريك خدا ساخته‌ايد چرا بترسم كه هيچ زيان و ضررى در دست آنها نيست . وَ لا تَخافُونَ أَنَّكُمْ أَشْرَكْتُمْ بِاللَّهِ با اينكه خداوند سزاوار است كه از او به تمام معنا ترسيد چون اين بت‌پرستى شما شريك قرار دادن مخلوق است با خالق و صانع و برابر دانستن مقدور ناتوان با قادرى كه سود و زيان در دست او است سلطانا يعنى بدون حجت و برهان . حاصل مطلب اينكه كفر و گناه و خطا مورد