بحار الأنوار (ج67 و 68) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٢٨٦

باب 56 در طاعت و تقوى و ستايش متّقين و صفات و علائم آنان و اينكه ميزان ارزش و شرط قبولى عمل تقوى است

حضرت صادق عليه السّلام فرمود محروم كسى است كه داراى حرفه و پيشه است ولى زحمات و فعاليتش در خريد و فروش تأمين هزينه زندگى او را نميكند .

فاكِهِينَ در نعمت فراوان و لذت بخش هستند وَ نَهَرٍ گفته شده منظور نهرها است كه باسم جنس ( اصل جوى و نهر ) اكتفا شده است و يا مقصود توسعه و گشايش و يا منظور نورانيت و روشنائى روز است ( چون اين لفظ در اين معانى استعمال شده و همه هم مناسب است ) .

فِي مَقْعَدِ صِدْقٍ در جايگاه پسنديده عِنْدَ مَلِيكٍ مُقْتَدِرٍ در دربار آن ذات مقدسى كه در سلطنت و قدرت بسيار بلند و با عظمت است بطورى كه ارباب فهم و خرد مات و مبهوت هستند اينان مقرب و مكرمند . وَ اتَّقُوا اللَّهَ از مخالفت با پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله بپرهيزيد إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقابِ عذاب خدا براى مخالفين بس دشوار و سخت است امير مؤمنان على عليه السّلام فرمود : در ظلم و ستم نمودن بر اهل بيت پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله بترسيد كه عذاب خدا بر كسانى كه به اين خاندان ظلم نمايد خيلى سخت و دشوار است وَ اتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي أَنْتُمْ بِهِ مُؤْمِنُونَ از آن خدائى كه به او ايمان داريد بترسيد كه ايمان به خداوند تقوى و پرهيزگارى را ايجاب مىكند فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ در راه تقوى و پرهيز كمال جديت و كوشش خود را مبذول داريد و در مجمع گويد معناى اتّقاء خوددارى از پستى است به اين گونه كه آنچه هواى نفس ميطلبد اجتناب شود و البته اين آيه با آيه ديگر كه فرموده اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ ( حق پرهيزگارى از خدا در تقوى منظور داشته باشيد ) هيچ گونه منافاتى ندارد چون هر دو آيه به لزوم و وجوب ترك گناهان نظر دارد و هر كه گناهان را كنار گذارد البته از عذاب و عقاب الهى پرهيز كرده چون كسى كه عمل زشت و گناه را انجام ندهد و هيچ واجب و عمل لازم شرعى را ترك نكند مستوجب عذاب نخواهد بود و در عين حال يكى از اين دو آيه توضيح ميدهد كه تكاليف الهى در دائره حدود قدرت و توانائى انسان است و هر دستورى كه خداوند مشروط باستطاعت و توانائى است ولى قتاده گفته . آيه فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ آيه اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ را نسخ نموده و الزام و تكليفى كه از اين آيه فهميده مىشود برداشته و شايد نظر قتاده موارد تقيه است كه انسان در آن مورد رخصت انجام بعضى از محرمات و يا ترك بعضى از واجبات را دارد و امثال و نظائرش كه انسان قدرت انجام دستور واقعى را دارد ولى خيلى مشكل و دشوار است ( كه اين حرف صحيحى نيست ) و اما ديگران گفته‌اند كه نسخى در اين جا نيست و آيه مَا اسْتَطَعْتُمْ توضيح آيه حَقَّ تُقاتِهِ است يعنى تمام تكاليف و دستورات در حدود قدرت و مشروط باستطاعت و توانائى است و روى اين معنا بهر دو آيه عمل شده و صحيح هم همين است .