اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى) — الصفحة ٢١٣
ج ) نائبان خاص ، سفيران امام
فعاليت نائبان و وكيلان ، تحت نظارت مستقيم امام عليه السّلام انجام مىپذيرفت ، امام عليه السّلام با مراقبت دقيق بر عملكرد ايشان از ايجاد هرگونه انحراف و كجروى در جامعهء شيعه جلوگيرى مىكرد ، كما اين‌كه نسبت به ساير علما و فقيهان شيعه نيز همين مراقبت و نظارت وجود داشت و هرگونه انحراف و يا لغزشى ، در صورت وقوع ، به اطلاع آن‌ها مىرسيد . قضيهء حسن بن فضل بن يزيد يمانى از اين قبيل است . او كه مىگويد :
پدرم با خط خودش نامه‌اى به ناحيهء مقدسه نوشت و جواب آن بازآمد .
سپس نامه‌اى به خط من ارسال كرد كه جواب آن هم رسيد . پس از آن نامه‌اى به خط يكى از فقيهان بزرگوارمان فرستاد اما جواب نيامد . پس از بررسى در علت آن دريافتيم كه اين مرد به مذهب قرمطيان درآمده است . « 1 »
و همين‌طور اگر شبهه و شك و ترديدى دربارهء سيستم وكالت و يا در مورد بعضى از وكلا براى شيعيان پديد مىآمد ، امام عليه السّلام به حل آن اقدام مىفرمود . يكى از شيعيان نقل مىكند كه :
دربارهء عملكرد حاجز بن يزيد ترديد نمودم [ حاجز از وكلا امام در بغداد بود ] . مالى را جمع كردم و به سامرا راهى شدم . در آن‌جا نامه‌اى به دست من رسيد به اين مضمون كه دربارهء ما و كسى كه به امر ما قيام كرده است ، هيچ شكى نيست . آن‌چه همراه توست به حاجز بن يزيد بسپار « 2 » .
از سوى ديگر امام عليه السّلام اوضاع سياسى و فعاليت‌هاى دستگاه حكومتى را به دقت تحت‌نظر داشت و از اين طريق براى حفظ و صيانت جامعهء شيعه و مصون داشتن شيعيان ، اقدامات پيشگيرانه‌اى را كه شرايط خاص سياسى اقتضا مىكرد ، به نائبان و وكيلان توصيه مىفرمود . حسين بن حسن علوى در گزارش مفصل
( 1 ) . طبرسى ، اعلام الورى ، ج 2 ، ص 263 . ( 2 ) . همان ، ص 265 و كلينى ، الكافى ، ج 1 ، ص 437 .