امام على (ع) در نهج البلاغه (فارسى) — الصفحة ١٧٠
مفهوم زهد در كلام امام ( ع )
« أيُّهَا النَّاسُ ، الزَّهادَةُ قِصَرُ الْأَمَلِ ، وَ الشُّكْرُ عِنْدَ النِّعَمِ ، وَ الْوَرَعُ عِنْد الَمحَارِمِ . . . » « 1 »
؛
اى مردم ! پارسايى ، دل كندن از دنيا و آرزو كم كردن و شكر نعمت به جاى آوردن و از حرامها دورى گزيدن است .
و امام ( ع ) در يكى از حكمت‌هاى خود با استناد به آيه شريفهء قرآن ، تعريف بسيار زيبا و جامعى از زهد دارد كه‌مىفرمايد :
« [ و قال ( ع ) : ] أَالزُّهْدُ كُلُّهُ بَيْنَ كَلِمَتَيْنِ مِنَ الْقُرْانِ قالَ اللَّهُ سُبْحانَهُ « لِكَيْلا تَأْسَوْا عَلى ما فاتَكُمْ وَلا تَفْرَحُوا بِما اتاكُمْ » وَ مَنْ لَمْ يَأْسَ عَلَى الْماضِى وَلَمْ يَفْرَحْ بِاْلاتِى فَقَدْ أَخَذَ الزُّهْدَ بِطَرَفَيْهِ . » « 2 »
؛
همهء زهد در دو كلمه از قرآن فراهم است : خداىمتعال مىفرمايد « تا بر آنچه از دستتان رفته است دريغ مخوريد ، و بدانچه به شما رسيده است شادمان مباشيد . » « 3 »
و آن كه بر گذشته دريغ نخورد و به آينده شادمان نباشد از دو سوىِ زهد گرفته است .
حضرت على ( ع ) زندگى انسان‌هاى زاهد را چنين وصف مىكند :
« كانُوا قَوْماً مِنْ أَهْلِ الدُّنْيا وَ لَيْسُوا مِنْ أَهْلِها فَكانُوا فيهَا كَمَنْ لَيْسَ مِنْهَا . عَمِلُوا فِيهَا بِمَا يُبْصِرُونَ ، وَبادَرُوا فِيهَا ما يَحْذَرُونَ . تَقَلَّبُ أَبْدانُهُمْ بَيْنَ ظَهْرانَىْ أَهْلِ اْلاخِرَةِ يَرَوْنَ اهْلَ الدُّنْيا يُعْظِمُونَ مَوْتَ أَجْسادِهِمْ وَهُمْ أَشَدُّ إِعْظَاماً لِمَوْتِ قُلُوب أَحْيائِهِمْ . » « 4 »
؛
( زاهدان ) گروهى هستند كه ( در ظاهر ) از اهل دنيا و ( در باطن ) اهل آن نيستند . پس در دنيا مانند كسانىاند كه اهل آن نباشد . ( زيرا دل بر آن نبسته و آن را سراى فانى پنداشته‌اند . ) عمل آنها در آن به چيزى است كه ( بعد از مرگ ) مىبينند ، و به دفع عذاب كه از آن مىترسند مىشتابند .
بدنهايشان بين اهل آخرت در گردش است ( سروكارشان با آنهاست ) . اهل دنيا را مىبيند كه به مرگِ جسدشان اهمّيت مىدهند و ايشان به مرگ دلهاى زندهء خود بيشتر اهميت مىدهند .
( 1 ) . نهج‌البلاغه ، خطبه 81 .
( 2 ) . همان ، حكمت 439 .
( 3 ) . سوره حديد ( 57 ) / 23 .
( 4 ) . نهج‌البلاغه ، خطبه 230 .