الكلام اللطيف في شرح التصريف (فارسى) — الصفحة ٩٦

اسم مفعول از اجوف

كمصون و مبيع .

و المحذوف واو مفعول عند سيبويه و عين الفعل عند ابى الحسن الاخفش .

و بنو تميم يثبتون الياء ، فيقولون مبيوع .

و من المزيد فيه يعتلّ بالنّقل و القلب ان اعتلّ فعله كمجاب و مستقام و منقاد و مختار .

ترجمه :

اسم فاعل از اجوف ثلاثى مجرّد اعلالش بهمزه است يعنى واو و ياء به همزه قلب مىشوند مانند : صائن ( حفظكننده ) و بائع ( فروشنده ) .

ايندو در اصل صاون و بايع بوده واو و ياء به همزه قلب شدند .

و اسم فاعل از اجوف ثلاثى مزيد اعلالش به همان اعلالى است كه در مضارعش صورت مىگيرد مانند :

مجيب ( اجابت‌كننده ) و مستقيم ( پايدارىكننده ) منقاد ( مطيع ) مختار ( برگزيننده ) .

اعلال « مجيب » همان اعلال « يجيب » و « مستقيم » مانند « يستقيم » و « منقاد » همچون « ينقاد » و « مختار » مثل « يختار » مىباشد .

اسم مفعول از ثلاثى مجرّد اعلالش بواسطه نقل و حذف است مانند :

مصون ( محفوظ ) و مبيع ( فروخته شده ) .

كلمه « مصون » در اصل « مصوون » و « مبيع » ، « مبيوع » بود ، سيبويه مىگويد :