الكلام اللطيف في شرح التصريف (فارسى) — الصفحة ٦٨

برخى از احكام مضاعف

و نيز حذف به آن عارض مىشود مانند كلام ايشان : « مست » و « ظلت » ( ايندو كلمه را هم بفتح فاء الفعل مىتوان قرائت نمود و هم بكسرش ) و « احست » كه تقدير در اينكلمات : « مسست » و « ظللت » و « احسست » مىباشد .

شرح

مضاعف داراى احكامى است كه مصنّف در عبارات مذكور به دو حكم از آنها اشاره نموده است :

1 - همانطورى كه در كلمات معتلّ تبديل برخى حروف ببعضى وجود دارد همچون « قال » كه الفش در اصل « واو » بوده سپس به آن مبدّل گرديده در مضاعف نيز امر چنين مىباشد مانند « امليت » كه در اصل « امللت » بوده و به معناى نوشتم مىباشد .

2 - گاهى در كلمات مضاعف حذف عارض مىشود مانند كلمات : « مست » و « ظلت » و « احست » كه در اصل « مسست » ( تماس دادم ) و « ظللت » ( گرديدم ) و « احسست » ( حس نمودم ) بوده‌اند .

يلحقه الابدال : ضمير در « يلحقه » به مضاعف برمىگردد .

و يلحقه الحذف : ضمير در « يلحقه » به مضاعف برمىگردد .

متن : و المضاعف يلحقه الادغام و هو ان تسكن الاوّل و تدرج فى الثّاني و يسمّى الاوّل مدغما و الثّاني مدغما فيه و ذلك واجب في نحو :

مدّ ، يمدّ و اعدّ ، يعدّ و انقدّ ، ينقدّ و اعتدّ ، يعتدّ و اسودّ ، يسودّ و استعدّ ، يستعدّ و اطمأنّ ، يطمأنّ و تماد ، يتمادّ .

و كذا هذه الافعال اذا بنيتها للمفعول نحو :

مدّ ، يمدّ و اعدّ ، يعدّ و انقدّ ، ينقدّ و كذا نظائرها .