الكلام اللطيف في شرح التصريف (فارسى) — الصفحة ٣٨

فعل مضارع معلوم

ما كان حرف المضارعة منه : ضمير در « منه » به مضارع برمىگردد .

الّا ما كان ماضيه على اربعة احرف : ضمير در « ماضيه » به « ما » برمىگردد .

فانّ حرف المضارعة منه : ضمير در « منه » به « ما كان ماضيه على اربعة احرف » برمىگردد .

متن :

و علامة بناء هذه الاربعة للفاعل كون الحرف الّذي قبل آخره مكسورا ابدا مثاله من يفعل ، ينصر ، ينصران ، ينصرون الى آخر .

و قس على هذا ، يضرب و يعلم و يدحرج و يكرم و يقاتل و يفرّح و يتكسّر و يتباعد و نيقطع و يجتمع و يحمرّ و يحمارّ و يستخرج و يعشوشب و يقعنسس و يسلنقى و يتدحرج و يحرنجم و يقشعرّ .

ترجمه :

و نشانه بنا شدن اين چهار فعل براى فاعل آنست كه حرف پيش از آخر هميشه مكسور است مثال آن از يفعل ، ينصر ( كمك مىكند يكمرد غائب در زمان آينده ) ، ينصران ( كمك مىكنند دو مرد غائب در زمان آينده ) ، ينصرون ( كمك مىكنند مردان غائب در زمان آينده ) تا آخر و قياس كن بر آن افعال :

يضرب ( مىزند يكمرد غائب در زمان آينده ) .

و يعلم ( مىداند يكمرد غائب در زمان آينده ) .

و يدحرج ( مىغلطد يكمرد غائب در زمان آينده ) .

و يكرم ( احسان مىكند يكمرد غائب در زمان آينده ) .

و يقاتل ( زدوخورد مىكند يكمرد غائب در زمان آينده ) .

و يفرّح ( شاد مىكند يكمرد غائب در زمان آينده ) .

و يتكسّر ( قبول شكستن مىكند يكمرد غائب در زمان آينده ) .