الكلام اللطيف في شرح التصريف (فارسى) — الصفحة ٢٩

فصل در بيان امثله تصريف اين افعال

و لا تعتبر حركات الالفات : كلمه « لا تعتبر » يعنى ملاحظه مكن و در نظر نگير و منظور از « الفات » همزه‌هاى و صلى است كه در ابتداء افعال مذكور درآمده‌اند .

فانّها زائدة : ضمير در « فانّها » به الفات برمىگردد .

تسقط فى الدّرج : كلمه « تسقط » يعنى حذف مىشود و لفظ « الدّرج » يعنى وسط و اثناء .

متن : و المبنىّ للمفعول منه و هو الفعل الّذى لم يسمّ فاعله ما كان اوّله مضموما كفعل و فعلل و افعل و فعّل و فوعل و تفعّل و تفوعل و تفعلل او كان اوّل متحرّك منه مضموما نحو افتعل و استفعل .

و همزة الوصل تتّبع هذا المضموم فى الضّمّ و ما قبل آخره يكون مكسورا ابدا تقول : نصر زيد و استخرج المال .

ترجمه :

و آنچه از اين ماضى براى مفعول بنا گرديده و آن فعلى است كه نامى از فاعلش برده نشده عبارتست از فعلى كه يا اوّلش مضموم بوده مانند :

فعل و فعلل و افعل و فعّل و فوعل و تفعّل و تفوعل و تفعلل .

يا اوّلين حرف متحرّكش مضموم مىباشد مانند :

افتعل و استفعل .

و همزه وصل در مضموم شدن تابع همين حرفى است كه مضموم گرديده و آنچه قبل از آخرين حرف مىباشد هميشه مكسور است چنانچه مىگوئى : نصر زيد ( يارى شد زيد ) و استخرج المال ( مال بيرون آورده شد ) .