الكلام اللطيف في شرح التصريف (فارسى) — الصفحة ٢٢

متعدّى كردن فعل ثلاثى مجرّد

تفعيل ببريم مانند :

فرح زيد ( شاد شد زيد ) كه وقتى عين الفعل يعنى « راء » را تشديد داديم مىشود :

فرّح زيد ( شاد كرد زيد ) لذا اگر مفعولش را در كلام ذكر كنيم مىشود :

فرّحت زيدا ( شاد كردم زيد را ) .

2 - آنكه باوّلش همزه بيافزائيم و بعبارت ديگر آن را بباب افعال ببريم مانند :

جلس زيد ( نشست زيد ) كه وقتى همزه باوّلش بيافزائيم مىشود :

اجلس زيد ( نشانيد زيد ) لذا اگر مفعولش را در كلام ذكر كنيم مىشود :

اجلست زيدا ( نشانيدم زيد را ) .

و به حرف الجرّ فى الكلّ : يعنى تمام افعال غير متعدّى را چه از ثلاثى مجرّد بوده و چه از غير آن باشد اگر بخواهيم متعدّى كنيم بواسطه اضافه كردن ( باء جارّه ) مىتوان چنين نمود مثلا « ذهب » يعنى رفت ، فعل ثلاثى مجرّد است و لازم مىباشد ، حال اگر بخواهيم آن را متعدّى كرده و برايش مفعول بياوريم مىگوئيم : ذهبت بزيد ( بردم زيد را ) .

يا « انطلق » يعنى آزاد بود ، فعل ثلاثى مزيد از باب « انفعال » است و لازم مىباشد حال اگر بخواهيم آن را متعدّى كرده و برايش مفعول بياوريم مىگوئيم :

انطلقت بزيد ( آزاد كردم زيد را ) .