بحار الأنوار (ج65) (شيعه در پيشگاه قرآن و اهل بيت ع) (فارسى) — الصفحة ٣٨١

بيرون شدن از ايمان

و زيرا او را حادث فرض كرده ،

( بالصّفة لا بالادراك )

گويا اشاره است بنفى آنچه را كه قائلين باشتراك لفظى ميگويند ، يعنى او را گونه‌اى ستايد كه معنايش را نميفهمد ،

( فقد احال على غائب )

يعنى بر چيزى كه از ذهنش غائب است و هيچ گونه دركش نميكند

( انّه يعبد الصّفه و الموصوف )

يعنى ذاتى را كه موصوفست بصفات زائده موجوده باينكه هر دو را با هم مىپرستد

( و من زعم انّه يضيف الموصوف )

يعنى صفات را زائده داند ولى صفات را بهمراه ذات نپرستد بلكه تنها ذات را پرستد ، چنين كسى گر چه در عبادت شرك نورزيده ليكن (

صغّر الكبير

) چون ذات سبحان را در كمال نيازمند غير يعنى صفات دانسته و هر نيازمندى ممكن است .

( باب البحث ممكن )

يعنى راه كاوش از توحيد ممكن است و چاره‌جوئى از شبهات هست ، نتيجه اينكه خداوند حجتى را بر شما گمارده كه ميتوانيد او را بشناسيد و يگانگى خدا را از او ياد گيريد ، سپس فرمود : شناخت ذات حاضر پيش از شناخت صفات اوست ، همچنان كه مثلا اوّل زيد را مىبينى بعد ميفهمى كه عالم است يا نادان ، و همچنين نژاد و ساير حالاتش را بعد از ديدن خود او مىشناسى (

و معرفه صفه الغائب قبل عينه

) زيرا شخص غائب ، با صفاتش شناخته مىشود .

و احتمال دارد كه منظور امامى باشد كه از او توحيد را ميگيرند ، اگر حاضر باشد اوّل خود او شناخته مىشود ، سپس شايستگى او براى امامت بوسيله نشانه‌ها و معجزات ، ولى اگر آن امام غائب باشد به عكس است ، و احتمال دارد كه منظور از حاضر ، ممكنات ، و مخلوقات باشد ، و مقصود از غائب ، خالق .

سپس از حضرت پرسيدند ( كيف تعرف عين الشاهد قبل صفه ) يعنى چگونه خود او و صفاتش شناخته مىشود ؟ فرمود

( تعرفه )

بصفاتى كه در امام است

( و تعلم علمه )

يعنى از او دانش ميگيرى تا اينكه تو

( تعرف نفسك )

و صفاتش را