انديشه هاى اسلامى در بستر تاريخ (فارسى) — الصفحة ٤٢
شرايط و قواعد خاص فهم متون دينى
است كه امروزه از سوى برخى روشنفكران مطرح مىشود و با دست مايهء « پلوراليسم قرائى » ( تكثر قرائت دينى ) شكل مىگيرد ؛ و چنان‌كه پيش‌تر اشاره شد نوعى تفسير به رأى مىباشد .
اين نوع اجتهاد و يا معرفت دينى از نظر جهان‌بينى اسلام ناب و مكتب اهل بيت ( ع ) مردود است ؛ چنان كه حضرت على ( ع ) آن را به شدت رد كرده و در معرفى صاحبان چنين اجتهادى فرموده است :
« وَ آخَرُ قَد تُسَمّى عالِماً وَ لَيْسَ بِهِ ، فَاقْتَبَسَ جَهائِلَ مِنْ جُهَّالٍ وَ اضاليلَ مِنْ ضُلَّالٍ وَ نَصَبَ لِلنَّاسِ اشْراكاً مِنْ حَبائِلِ غُرُورٍ وَ قَوْلِ زُورٍ ، قَدْ حَمَلَ الْكِتابَ عَلى ارائِهِ وَ عَطَفَ الحَقّ عَلى اهوائِهِ
و ديگرى ( خويش ) را عالم خوانده ، در صورتى كه عالم نيست ، يك سلسله نادانىها را از جمعى نادان فرا گرفته و مطالبى گمراه كننده از گمراهانى آموخته ، دام‌هايى از طناب‌هاى غرور و گفته‌هاى دروغين بر سر راه مردم افكنده ، قرآن را بر اميال و خواسته‌هاى خود تطبيق مىدهد و حق را به هوس‌ها و خواهش‌هاى دلش تفسير مىكند . . . « 2 »
اما اجتهاد از نوع دوم كه مورد پذيرش عالمانِ اصولى اماميه است عبارت است از نهايت كوشش مجتهد براى شناخت احكام مربوط به حوادث و رخدادها و مسائل مورد نياز از راه منابع و راهكارهايى كه شارع آنها را معتبر دانسته است . اين نوع اجتهاد كه همان شيوهء اجتهادى مصطلح نزد علما و فقهاى اسلام از دوران گذشته تاكنون مىباشد ، شيوه‌اى علمى - تخصصى است كه تحت تعاليم خود ائمه معصوم ( ع ) شكل گرفته و داراى شرايط و قواعد دستورى خاصى است كه به مهم‌ترين آنها در اينجا اشاره مىشود .
شرايط و قواعد خاص فهم متون دينى
شرايط و قواعد خاص فهم متون دينى
فهم درست و روشمند از دين ، مبتنى بر تحصيل « ملكه اجتهاد » است . تحصيل ملكهء اجتهاد هم داراى دو شرط اساسى به عنوان دو جزء علت تامهء تحقق ملكه اجتهاد در
( 2 ) - اين سخنان امام على ( ع ) نشان مىدهد كه اين نوع اجتهاد و قرائت از دين سابقه دارد و حتى در زمان آن حضرت نيز وجود داشته كه امام را به چنين واكنش و اظهار نظرى واداشته است .