انديشه هاى اسلامى در بستر تاريخ (فارسى) — الصفحة ١٥٢
2 - تعيين خليفه و جانشين
مردم صالح‌ترين فرد را انتخاب كنند و حكومت اسلامى را به انحراف خواهند كشاند .
از اين رو منتظر زمانى مناسب بود تا على بن ابى طالب را به طور رسمى به‌عنوان جانشين خود در امر حكومت معرفى كند و براى او از مردم بيعت بگيرد و مسأله را حل كند . در روز هجدهم ذى حجه ، هنگام بازگشت از سفر حج ، در محلى به نام غدير خم ، پيامبر از جانب خدا موظف شد مسألهء جانشينى در امر حكومت را ابلاغ كند ؛ از اين رو دستور داد همه گرد آمدند و در آن بيابان خشك و در آن گرماى شديد و آفتاب سوزان خطبه خواند و در پايان فرمود :
« الَسْتُمْ تَعْلَمُونَ انّى اوْلى بِالْمُؤْمِنينَ مِنْ انْفُسِهِمْ ؟ »
آيا قبول داريد كه من به مؤمنان از خود ايشان سزاوارتر و اختياردارترم ؟
همگى جواب دادند : آرى .
پس دست امام على ( ع ) را گرفت و فرمود :
هر كس من صاحب اختيار او هستم ، پس اين على صاحب اختيار اوست . « 1 »
و بعد همهء حاضران در آن موقف ، اعم از زن و مرد كه تعدادشان بيش از صد هزار نفر بود ، « 2 »
با امام بيعت كردند و به ظاهر تكليف جانشينى معلوم و خيال پيامبر راحت شد .
البته بعد از آن زمان تا آخرين لحظات حيات نيز ، رسول خدا پيوسته در پى تحكيم اين دو مطلب ( جانشينى در تفسير دين و در امر حكومت ) بود و حتى در آخرين لحظات عمر قلم و دواتى خواست تا چيزى بنويسد كه مردم در صورت عمل به آن ، هرگز گمراه نشوند و آن هم قطعاً چيزى جز اطاعت از قرآن و اهل بيت نبود . متأسفانه بعد از وفات رسول خدا ( ص ) همان گروه‌هاى مذكور نگذاشتند خلافت بر آن مسيرى كه پيامبر معين كرده بود جريان يابد و كودتا كردند و با زور و زر و تزوير از مردم بيعت گرفتند . « 3 »
( 1 ) - المراجعات ، ص 167 ، به نقل از منابع متعدّد اهل سنت .
( 2 ) - همان ، ص 170 ، گفته‌اند فقط از مدينه حدود صد هزار نفر يا بيشتر با پيامبر بود .
( 3 ) - تاريخ ، مؤيد آن است كه خلافت ابوبكر به انتخاب مردم نبود ؛ بلكه واقعه‌اى ناگهانى و كودتايى بود و ابوبكر و عمر هر دو به صراحت بر اين مطلب اعتراف كرده‌اند . ر . ك : المراجعات ، ص 229 .