السجود على الأرض (آغاز و انجام سجده يا سجده بر زمين) (فارسى) — الصفحة ١٦
دوره‌هاى چهارگانهء سجده
دوره‌هاى چهارگانهء سجده
دوره‌هاى چهارگانهء سجده
دگرگونيهايى را كه در سجده پديد آمده است مىتوان به چهار دورهء متمايز تقسيم نمود كه آنها را به ترتيب زير ترسيم كرده‌ايم :
دورهء اوّل : سجده بر زمين و اجزاى آن مانند : خاك ، رمل ، سنگريزه ، سنگ و مدر « 1 » .
دورهء دوم : سجده بر زمين و اجزاى آن و آنچه از زمين مىرويد . و نيز سجده بر « خمره » « 2 » كه از گياهان تهيّه مىشود و سجده بر حصير و زيراندازهايى كه از شاخ و برگ خرما و مانند آن بافته شده است . در اين دوره ، « خمره » رواج يافت و در همه جا شيوع پيدا كرد به گونه‌اى كه مساجد و خانه‌ها از خمره پر شد ، چنان كه در مباحث آينده اشارتى بدان خواهيم نمود .
در عصر اخير ، هر يك از اهالى مكّه ، نماز را در مسجد جامع بجا آورده و پيشانى خود را هنگام سجده بر « طنفسه‌اى » « 3 » مىنهاد كه بر حسب عادت ، كوچك و به اندازه‌اى بود كه بتوان بر آن سجده كرد . بعد از فراغت از نماز ، آن
( 1 ) - مدر : كلوخ . ( 2 ) - تفسير « خمره » خواهد آمد . ( 3 ) - « طنفسه » حصيرى را گويند در پهناى يك ذراع كه از شاخهء خرما بافته مىشد .