بررسى مذاهب و فرق (فارسى) — الصفحة ٩١
تكليف فراتر از توان
فرمان دهد . و در اين زمينه به ظاهر تعدادى « 1 »
از آيات استدلال كرده است كه به بعضى اشاره مىشود :
خداوند نامها را به آدم ياد داد سپس به فرشتگان كه بر آفرينش آدم اعتراض كرده بودند خطاب كرد و فرمود :
« أَنْبِئُونى بِأَسْماءِ هؤُلاءِ انْ كُنْتُمْ صادِقينَ » « 2 »
اگر راست مىگوييد از اسامى اينها خبر دهيد .
درحالى كه خداوند متعال مىدانست آنان از آن نامها اطلاعى ندارند و نمىتوانند از آنها خبر دهند .
پاسخ اين است كه اولًا تكليف فراتر از توان ، از نظر عقلى قبيح و زشت است پس محال است خداوند حكيم چنين تكليفى داشته باشد .
ثانياً خود فرموده :
« لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها » « 3 »
خداوند هيچ نفسى را جز به اندازهء توانش تكليف نمىكند .
ثالثاً همان‌گونه كه در علم اصول بيان شده گاهى آمر و فرمان دهنده با انگيزهء طلب جدى و واقع شدن فعل در خارج ، انجام آن را از كسى مىخواهد و گاهى با انگيزهء امتحان يا آشكار نمودن ناتوانى طرف از انجام فعل يا امور ديگر ، امرى را صادر مىكند . و در آيهء ياد شده انگيزهء فرمان الهى اين بوده كه بر فرشتگان ثابت شود كه آنان دانش آدم عليه السلام را ندارند و از علم به نام‌هاى ياد داده شده به آدم عليه السلام ناتوانند . پس هدف جدّى اين نبوده كه آنها بايد از آن نامها با اين كه علمش را ندارند خبر دهند .
هواداران مكتب اشعرى بعدها دلايل ديگرى را اضافه كردند . غزالى مىگويد :
( 1 ) - ر . ك : الملل والنحل ، سبحانى ، ص 185 به نقل از اللمع ابوالحسن اشعرى .
( 2 ) - بقره ( 2 ) ، آيهء 31 .
( 3 ) - بقره ( 2 ) ، آيهء 286 .