بررسى مذاهب و فرق (فارسى) — الصفحة ٨٥
افعال انسان از ديدگاه اشاعره
زيرا خود خبر داده كه كافران را عقاب مىكند و به مؤمنان پاداش بهشت مىدهد و خداوند دروغ نمىگويد .
پاسخ اجمالى اين است كه از كجا مىتوان گفت كه خداوند دروغ نمىگويد ؟ اگر گفته شود او خود به ما خبر داده كه دروغ نمىگويد در اين صورت خود اين هم يك نوع خبر است و از كجا خداوند در اين خبر دادنش دروغ نگفته است ؟
مگر گفته شود كذب قبيح است و خداوند كار قبيح انجام نمىدهد و در اين صورت به حسن و قبح عقلى اعتراف كرده و اساس نظريات ياد شده فرو مىريزد . « 1 »
افعال انسان از ديدگاه اشاعره
افعال انسان از ديدگاه اشاعره
از نيمهء دوم قرن اول هجرى مسأله جبر و اختيار و قضا و قدر در ميان مسلمانان مطرح گرديد كه منجر به پيدايش دو گروه كلامى شد ؛ به گروهى كه طرفدار آزادى و اختيار بشر بودند « قدريه » و به گروهى كه به جبر معتقد بودند « جبريه » مىگفتند . « 2 »
به‌تدريج كه دو فرقهء بزرگ كلامى يعنى اشاعره و معتزله پديد آمد و مسائل زياد ديگرى غير از مسألهء جبر و قدر را مطرح كردند . جبريون و قدريون در اشاعره و معتزله هضم شدند و از آن پس عنوان مستقلى براى آنها باقى نماند . مكتب اشعرى از جبر و مكتب معتزلى از قدر طرفدارى كرد .
صرف‌نظر از عوامل سياسى كه مسلك جبر را ترويج مىكرد اشاعره دلايلى دارند كه به يك نمونه از آن اشاره مىشود :
آنان مىگويند : خداوند فرموده :
« هَلْ مِنْ خالِقٍ غَيْرُ اللَّهِ . . . » « 3 »
آيا آفريننده‌اى جز خدا وجود دارد ؟ !
مفاد اين آيه توحيد در خالقيت است و اقتضا مىكند كه بگوييم همه چيز آفريدهء
( 1 ) - پاسخ تفصيلى اين نظريه را در كتاب عدل الهى شهيد مطهرى مطالعه كنيد .
( 2 ) - ر . ك : الملل والنحل ، سبحانى ، ج 1 ، ص 112 .
( 3 ) - فاطر ( 35 ) ، آيهء 3 .