اطيب البيان في تفسير القرآن (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٤٨٨

[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 28 ]

« إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَواءٌ عَلَيْهِمْ الاية » بيان آن گذشت و ظاهر از كفر در اين آيه انكار وجود خدا است كه مسلك طبيعيين و دهريان است چنانچه از سياق استدلال آيه معلوم مىشود و لازمه اين انكار ، انكار جميع معتقدات دينى است زيرا ركن اساسى دين اعتقاد بمبدء و معاد است و ساير امور دينى از رسالت و امامت و عدل و صفات حق لازمه اين دو اصل است و كسى كه اين دو اصل را منكر شود همه را منكر است .

« وَ كُنْتُمْ أَمْواتاً » موت خلاف حيات است و اختلاف شد كه آيا نسبت موت و حيات نسبت تضادّ است كه هر دو امر وجودى و ضدّ يكديگر باشند چنانچه از بسيارى آيات استفاده مىشود مانند آيه الَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَ الْحَياةَ « 1 » و آيه حَتَّى إِذا جاءَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ « 2 » و آيات ديگر و يا نسبت بين آنها نسبت عدم و ملكه كه موت عدم حيات باشد و تحقيق در مقام اينست كه موت نسبت بحيوة نباتى و حيوانى عدم و ملكه است يعنى به مردن حيات نباتى و حيات حيوانى زائل مىشود ، و نسبت بحيوة انسانى نسبت تضادّ است يعنى موت عبارت از انتقال از نشئه به نشأه‌يى ديگر است و بعبارت ديگر موت عبارت از انتقال از حيات عالم دنيا بحيوة عالم برزخ است و در آيه شريفه بهر دو معنى اشاره شده ، « كُنْتُمْ أَمْواتاً » اشاره بموت بمعنى عدم حيات است كه عبارت از دورانى است كه انسان جماد بوده و حس و حركتى نداشته و « فَأَحْياكُمْ » اشاره بحيوة نباتى و حيوانى و انسانى است كه پس از آن به انسان عنايت شده و « ثُمَّ يُمِيتُكُمْ » اشاره بانتقال انسان از عالم دنيا بعالم برزخ است ، و « ثُمَّ يُحْيِيكُمْ » اشاره بحيات عالم برزخ است كه روح انسانى پس از مردن به بدن نحوه تعلّقى پيدا مىكند براى سؤال قبر و با زبان روحى تكلّم مىكند و با چشم روحى مىبيند و با گوش روحى ميشنود و پس از سؤال و جواب روح انسانى با قالب مثالى در عالم برزخ متنعّم بنعم روحانى و يا معذّب به عذاب روحانى خواهد بود

( 1 ) - سوره ملك آيه 2 ( 2 ) - سوره انعام آيه 61