اطيب البيان في تفسير القرآن (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٤٧٩

[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 26 ]

كَمَثَلِ الْحِمارِ يَحْمِلُ أَسْفاراً « 1 » و آيه كَمَثَلِ الْكَلْبِ إِنْ تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ أَوْ تَتْرُكْهُ يَلْهَثْ « 2 » و غير اينها ، براى اينست كه اين امثال براى بيان حقايق است و استحياء از بيان حقايق جهل و حمق است چنانچه گذشت و فرق بين حياء و استحياء اينست كه حياء بر آن حالت نفسانى باطنى اطلاق مىشود و استحياء عبارت از آثار ظاهرى حياء است كه در خارج ظاهر مىشود و كلمه « ما » در « مثلا ما » را بعضى از مفسرين زائد و براى تأكيد گرفته‌اند ولى در مقام خود ثابت شده ( چنانچه در مقدمه تفسير آلاء الرحمن بيان نموده ) كه در قرآن كلمه زائده نيست حتى كاف در لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ « 3 » ولاء در لا أُقْسِمُ بِيَوْمِ الْقِيامَةِ « 4 » و بعضى گفته‌اند ما نكره بمعنى شيء و بعوضه بيان و تفسير آنست يعنى خداوند حياء نميكند از اينكه مثل بزند به چيزى كه آن چيز پشه باشد و فراء گفته ما يعنى ما بين يعنى خداوند امتناع نكند كه مثل زند از ما بين بعوضه در صغر تا آنچه بالاى آن باشد و بعضى آن را ابهاميّه دانسته‌اند مانند « لامر ما جدع قصير انفه » يعنى هر مثلى كه باشد و حق اينست كه ما براى تأكيد مثل است يعنى خداوند حياء نميكند از مثل زدن چه آن مثل پشه باشد يا بالاتر از آن باشد و در « فما فوقها » دو احتمال برده مىشود يكى فوقيت در كوچكى و پستى يعنى كمتر از بعوضه ، و ديگر فوقيت در بزرگى و معناى دوم اقرب است زيرا بعوضه حد اقل مثال شمرده شده و بعوضه بمعنى صغار البقّ يعنى پشه‌هاى ريز است

( 1 ) - سوره جمعه آيه 5 ( 2 ) - سوره اعراف آيه 175 ( 3 ) - سوره شورى آيه 9 ( 4 ) - سور قيمة آيه 1