اطيب البيان في تفسير القرآن (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٤٧٨
[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 26 ]
از حضرت صادق عليه السّلام روايت شده كه فرمود
« الحياء من الايمان و الايمان فى الجنّة » « 1 »
( حياء از ايمان و ايمان در بهشت است ) و نيز ميفرمايد
« الحياء و العفاف و العى من الايمان » « 2 »
( حياء و پاكدامنى و خوددارى از سخنى كه نميداند ، از ايمان است ) و نيز فرمود
« الحياء و الايمان مقرونان فاذا ذهب احدهما تبع صاحبه » « 3 »
( حياء و ايمان قرين يكديگرند اگر يكى از آنها برود ديگرى هم دنبالش ميرود ) و نيز فرمود
« لا ايمان لمن لا حياء له » « 4 »
( براى كسى كه حياء ندارد ايمان نيست ) و مراد از حياء شرمندگى از ارتكاب چيزى است كه شرعا و عقلا يا عرفا مذموم و زشت باشد و امّا از چيزى كه قبح و زشتى نداشته باشد مانند سؤال از امور دينى و بيان حق و نحو اينها ، خجلت و حياء مورد ندارد ، و خجلت در چنين موارد حماقت است نه حياء چنانچه از پيغمبر اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم روايت شده كه فرمود
« الحياء حياء ان : حياء عقل و حياء حمق ، فحياء العقل هو العلم و حياء الحمق هو الجهل » « 5 »
( حياء بر دو قسم است : حياء عقل و حياء حماقت ، حياء عقل حيائى است كه از روى دانش باشد و حياء حماقت حيائى است كه از روى جهل باشد ) و حياء در مورد خداوند مانند ساير صفات انفعالى بمعنى صدور آثار آنست زيرا تأثر براى خداوند محال است چون ذات مقدس او محل حوادث و عوارض و تأثرات واقع نميشود و اينكه خداوند در اين آيه ميفرمايد خداوند حياء نميكند از مثال زدن بپشه يا چيزهاى ديگر مانند عنكبوت و سگ و خر و نحو اينها كه در آيات ديگر است چون آيه كَمَثَلِ الْعَنْكَبُوتِ اتَّخَذَتْ بَيْتاً « 6 » و آيه
( 1 - 2 ) - جامع السعادات ، عى در حديث دوم بمعنى عى لسان است يعنى خوددارى از كلامى است كه نميداند نه عى قلب كه بمعنى جهل است ( 3 و 4 و 5 ) - جامع السعادات ( 6 ) - سوره عنكبوت آيه 40