اطيب البيان في تفسير القرآن (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٠٧

در بيان اينكه « بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ

1 - مجموع آنچه بر پيغمبران از جانب حق نازل شده إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلامُ « 1 » ( دين در نزد خدا اسلام است ) 2 - اطاعت و عمل بامور دينى ، أَلا لِلَّهِ الدِّينُ الْخالِصُ « 2 » ( آگاه باشيد كه اطاعت و عمل خالص براى خداست ) 3 - حساب ذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ « 3 » ( اين حساب راستى است ) و در بعض اخبار دين در آيه شريفه مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ به حساب تفسير شده چنانچه قمى از حضرت صادق عليه السّلام روايت كرده « 4 » 4 - جزاء إِنَّ الدِّينَ لَواقِعٌ « 5 » ( محققا جزاء واقع شدنى است ) و اكثر مفسرين دين را در آيه شريفه جزاء تفسير كرده‌اند يعنى مالك روز جزاء ، روزى كه مردم جزاء ايمان و كفر و ملكات حسنه و سيّئه و اعمال نيك و بد خود را مىيابند الناس مجزيون باعمالهم ان خيرا فخير و ان شرا فشر « 6 » و اصل جعل روز قيامت براى جزاء اعمال بندگان است چه آنكه در دنيا هر كسى جزاء كامل و مستوفي كردار نيك يا بد خود را نمىيابد و وجه تخصيص مالكيّت حق بروز جزاء ( با اينكه خداوند مالك دنيا و آخرت است ) شايد از اينجهت باشد كه در دار دنيا سلاطين و متنفذين بحسب ظاهر مالكيّتى براى خود قائل بوده و مردم را مورد مؤاخذه قرار داده و نيك و بد آنها را بحسب قوانين موضوعه خود پاداش ميدهند و روز قيامت اين مالكيّتهاى اعتبارى ساقط مىشود و مالكيّت مطلقه حق بروز و ظهور مينمايد و جز حضرت حق احدى مالكيّتى

( 1 ) - سوره آل عمران آيه 17 ( 2 ) - سوره زمر آيه 3 ( 3 ) - سوره الروم آيه 29 ( 4 ) - نقل از آلاء الرحمن ص 55 ( 5 ) - سوره و الذاريات آيه 9 ( 6 ) - ( مردم باعمال خود جزاء داده ميشوند اگر عملشان خوبست جزاى خوب دارند و اگر عملشان بد است جزاى بد )