اطلاعات و تحقيقات در اسلام (فارسى) — الصفحة ١٦١

معيار سوء ظنّ حلال و حرام

به نيكى ياد كرده و او را از گناهان مبرّا بدانند و عدالتش را بر مردم گوشزد كنند البته اين در فرضى است كه اين شخص در به جاى آوردن نمازهاى شبانه روزى مقيّد بوده و آنها را به صورت جماعت به جا آورد و از نماز جماعت مسلمانها تخلف نكند مگر اينكه مانعى در كار باشد .

4 - در بحثهاى گذشته گفتيم : اميرالمؤمنين عليه السلام دربارهء اهل ريب دستورهاى شديد . « 1 » صادر مىفرمود . از جمله در نامه‌اى كه به اهل مصر نوشته مىفرمايد :

وَ قَدْ امَرْتُهُ بِالْاحْسانِ الى مُحْسِنِكُمْ وَالشِّدَّةِ عَلى مُريبِكُمْ .

يعنى : به او ( قيس بن سعد بن عباده ) دستور دادم كه به نيكان شما نيكى و به اشخاص مظنون سختگيرى كند .

همچنين به اهل مدائن نوشت :

وَ قَدْ امَرْتُهُ بِالْاحْسانِ الى مُحْسِنِكُمْ وَ الشِّدَّةِ على مُريبِكُمْ .

مريب به كسانى مىگويند كه كارهاى تهمت زا و برانگيزندهء سوء ظن انجام مىدهند و ممكن است اين سوء ظن متوجه مخالفين نظام شود ؛ كه كارهاى حاكى از نافرمانى و عدم پذيرش نظام انجام مىدهند و يا عليه آن توطئه مىچينند . « 2 »

روشن است كه سوء ظن نسبت به چنين اشخاصى ممنوع نيست .

5 - از برخى روايات استفاده مىشود كه شهادت متّهم قبول نيست و اين از موارد ترتيب اثر دادن به سوء ظن است چنان كه در حديث آمده :

وَ لاتَجُوزُ شَهادَةُ الظّنين . « 3 »

شهادت متّهم نيست .

وَ عَنْ عَبْدِاللَّهِ بْنِ سَنانَ قالَ : قُلْتُ : لِأبي عَبْدِاللَّه عليه السلام : ما يُرَدُّ مِنَ الشُّهُودِ ؟ قالَ : فَقالَ : الظَّنينُ وَ الْمُتَّهَمُ قالَ : قُلْتُ : فَالْفاسِقُ وَالْخائِنُ ؟ قالَ ذلِكَ يَدْخُلُ فِي الظَّنين . « 4 »

يعنى : به امام صادق عليه السلام عرض كردم : شهادت چه كسانى قبول نمىشود ؟ فرمود : شهادت شخص مظنون و متّهم ، گفتم : درباره فاسق و خائن چه مىفرماييد ؟ فرمود : اينها داخل در مفهوم متّهم مىشوند .

( 1 ) - دستورهاى شديد عبارت از تحت تعقيب قرار دادن او و مراقبت از اعمال و رفتار و گفتار او و سوء ظن نسبت به او و حمل نكردن كارهاى او بر صحت است . ( 2 ) - براى اطلاع بيشتر به صفحات پيشين رجوع شود . ( 3 ) - نثرالدّر ، تأليف وزير آبى ، ج 1 ، ص 232 ؛ المراسيل لابى داود ، ص 286 و 287 . ( 4 ) - الوافى ، ج 2 ، باب ما يرد من الشهود ؛ مستدرك ، ج 3 ، ص 213 .