اطلاعات و تحقيقات در اسلام (فارسى) — الصفحة ١٣٤

تجسّس حرام و تجسّس حلال

گروهى ، گروه ديگر را مسخره نكند .

به يكديگر طعنه نزنيد .

همديگر را با القاب و نامهاى بد ياد نكنيد .

دربارهء مؤمن سوء ظن نداشته باشيد .

تجسّس نكنيد .

غيبت نكنيد .

سياق آيه براى بيان كارهايى است كه در جهت توهين و تحقير و عيب جويى و اغراض فاسد واقع مىشود و قهراً ظهور آيهء مورد بحث در كارهايى خواهد بود كه مقصود از آنها اغراض فاسد است نه كارهايى كه براى اصلاح و اغراض صحيح فردى يا اجتماعى صورت مىگيرد .

شايد در برخى از اخبار گذشته شاهدى بر اين مدعا باشد مثلًا مىفرمايد : . . .

وَ هُمْ الهَمّازوُنَ اللّمّازوُنَ الَّذينَ يَلْتَمِسُونَ عَوْراتِ الْمُسْلِمينَ وَ يَهْتِكُونَ سُتُورَهُمْ و يَشيعوُنَ عَلَيْهِمْ مِنَ الْفَواحِشِ ما نَسيَ عَلَيهِمْ .

يعنى : . . . گروهى از جهنميان اشخاصى هستند كه دنبال ( كشف ) عيوب و اسرار مسلمانها بودند و آبروى آنها را مىريختند و كارهاى فراموش شدهء آنها را يادآورى و آشكار مىكردند .

أقْرَبُ ما يَكُون العبد الَى الْكُفْرِ أَنْ يواخي الرَّجُلَ عَلَى الدّينِ فَيُحْصِيْ عَلَيْهِ عَثَراتِهِ وَ زلّاتِهِ لِيُعَنِّفُهُ بِها يوماً .

يعنى : نزديكترين حال بنده ( خدا ) به كفر اين است كه با كسى اخوت دينى برقرار كرده باشد ولى لغزشها و اشتباهات او را حفظ كند تا روزى با به رخ كشيدن لغزشهايش وى را تقبيح و سرزنش كند .

قال الصادق عليه السلام : الجَهْلُ في ثَلاثِ : . . . التجسّس عَمّا لا يَعني .

يعنى : امام صادق عليه السلام فرمودند : جهالت ( و كم عقلى ) در سه چيز است . . . ، 3 - تجسس كردن از چيزى كه مورد احتياج و داراى غرض عقلايى نباشد .

در اين سه حديث ، غرض از تجسّس حرام را هَمْزْ وَ لَمْزَ و تَعْنِيفْ و ما لا يعْني ذكر شده است .

نظير اين ادّعا را بعضى از فقها - رضوان اللَّه عليهم - در مورد غيبت نيز آورده‌اند :

مرحوم محقق كركى در جامع المقاصد فرموده است :

انّ ضابطَ الغِيبةِ الْمُحَرَّمَةِ كلّ فِعْلٍ يُقْصَدُ بِه هَتْكُ عِرْضِ الْمُؤمِنْ أوِ التّفَكُّه به أوْ اضْحاكِ