اسئلة القرآن المجيد وأجوبتها من غرائب آي التنزيل (پرسش و پاسخهاى قرآنى) (فارسى) — الصفحة ٢٢٢

سورهء توبه

جواب : ضمير به فضّه برمىگردد چون اقرب مذكورين « 1 » است يا به علت آنكه در دست مردم نقره بيشتر از طلا وجود دارد تا نقره پس اندوختن آن بيشتر صورت مىگيرد . نظير : « وَ اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ وَ إِنَّها لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى الْخاشِعِينَ » « 2 » كه ضميرها در فانّها به الصلاة برمىگردد .

جواب دوّم : ضمير به معنى برگشته نه به لفظ . چون مكنوز در حقيقت درهمها و دينارها و اموالند . نظير آنكه مىفرمايد : « وَ إِنْ طائِفَتانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا » « 3 » چون هر طايفه‌اى مشتمل بر عدهء فراوانى مىگردد و نظير « هذانِ خَصْمانِ اخْتَصَمُوا فِي رَبِّهِمْ » « 4 » يعنى مؤمنان و كافران .

جواب سوّم : عرب وقتى كه دو چيز را ذكر مىكند كه در معنا مشترك هستند اكتفا به ارجاع يك ضمير به آن مىكند ، چرا كه مستمع خود مىفهمد كه اين دو در معنى شريك هستند و از ضمير دوم مستغنى هستند چنان كه حسان بن ثابت مىگويد :

انّ شرخ الشّباب و الشّعر الاسود * و ما لم يعاص كان حنونا

« 5 » و نگفته است ما لم يعاصيا . ( يعنى ضمير را تثنيه ذكر نكرده است با اينكه شرخ و شعر دو كلمه هستند ) ديگرى نيز گفته است :

( 1 ) . يعنى چون كلمه فضه به كلمه ينفقونها نزديك‌تر است ، پس ضمير در آن به فضه برمىگردد نه به ذهب كه فاصلهء آن با ينفقونها بيشتر است و اين از قواعد عربى است كه بايستى ضمير به كلمه‌اى كه نزديك‌تر است برگردد . ( 2 ) . سورهء بقره ، آيهء 45 : پس يارى جوئيد از صبر و نماز پس آن دشوار است مگر براى خاشعان . ( 3 ) . سورهء حجرات ، آيهء 9 : و اگر دو گروه از مؤمنين به قتال برخاستند . ( 4 ) . سورهء حج ، آيهء 19 : اين دو گروه كه به خصومت برخاسته‌اند با يكديگر دشمنند . ( 5 ) . شرخ جوانى و موى سياه تا وقتى كه نشده است مهربانى محسوب مىشود .