أسباب نزول الآيات (اسباب النزول) (فارسى) — الصفحة ١٤

گفتار در آخرين آياتى كه نازل شد

كردم . او ، يعنى جبرئيل ، را بر بساطى در هوا ديدم . لرزم گرفت . نزد خديجه آمدم و درخواستم كه مرا بپوشانند . مرا پوشاند و آنگاه آب بر من ريختند ، و از خداى وحى آمد كه : يا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ . . . » ميان اين روايت كه مسلم نيز به طريق ديگر آورده است با آنچه پيشتر گفتيم مخالفتى نيست ، زيرا جابر قسمت دوم ماجرا را از پيامبر شنيده و قسمت اول را نشنيده است و تصور كرده كه سوره مدثر اولين آياتى است كه نازل شده است ، اما چنين نيست بلكه اين آيات نخستين آياتى است كه پس از سورهء اقرا بر پيامبر نازل شده است . مؤيد نظر ما در اين باره ، روايتى است كه ابو عبد الرحمن بن حامد به نقل از همين ابو سلمه از جابر مىآورد كه گفت : شنيدم پيامبر از فترت وحى سخن مىگفت و در ميان سخن خود فرمود : « همچنان كه راه مىپيمودم صدايى از آسمان شنيدم . سر بلند كردم . همان فرشته را كه در حرا نزدم آمده بود ديدم ميان زمين و آسمان بر يك كرسى نشسته . دهشتزده به خانه باز گشتم و گفتم مرا بپوشانيد ، مرا بپوشانيدند و آيه نازل شد : يا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ » . اين روايت را بخارى و مسلم نيز آورده‌اند . معلوم مىشود كه پس از نزول اقْرَأْ بِاسْمِ . . . مدتى در نزول وحى فترتى پيش آمده و آنگاه آيه يا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ نازل شده است .

آنچه نظر ما را توضيح مىدهد اينكه پيامبر اشاره به فرشته‌اى مىكند كه پيش از آن در حرا مشاهده فرموده بود ، پس اين واقعه پس از ماجراى حرا رخ داده است .

ابو اسحاق احمد بن محمد مقرى با اسناد از على بن حسين روايت مىكند كه نخستين سوره كه در مكه به پيامبر نازل شد اقْرَأْ بِاسْمِ بود و آخرين سوره المؤمنون ، و برخى گويند سوره عنكبوت . و اولين سوره‌اى كه در مدينه نازل شد المطففين بود و آخرين سوره ، سوره برائه . و نخستين سوره‌اى كه پيغمبر ( ص ) در مكه اظهار و تعليم كرد سوره و النجم بود . و تهديد آميزترين آيه خطاب به اهل دوزخ اين است : فَذُوقُوا فَلَنْ نَزِيدَكُمْ إِلَّا عَذاباً ، و اميد انگيزترين آيه يكتاپرستان را اين است :

إِنَّ اللَّهَ لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَ يَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ * . و آخرين آيه كه پيامبر نازل شد اين بود : وَ اتَّقُوا يَوْماً تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ . و پيامبر پس از آن نه شب بيش نزيست .

گفتار در آخرين آياتى كه نازل شد

گفتار در آخرين آياتى كه نازل شد

ابو ابراهيم اسماعيل بن ابراهيم واعظ با اسناد از براء بن عازب روايت مىكند كه آخرين آيه كه نازل شد اين بود : يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلالَةِ و آخرين سوره كه نازل شد سوره برائة بود . بخارى در تفسير همين روايت را به دو طريق مختلف و مسلم نيز به طريقى ديگر نقل كرده است .

ابو بكر تميمى با اسناد از ابن عباس روايت مىكند كه آخرين آيه كه نازل گرديد اين بود : وَ اتَّقُوا يَوْماً تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ .

محمد عبد الرحمن نحوى با اسناد از ابن عباس روايت مىكند كه دربارهء اين آيه گفت : كه اين