التفسير الأثرى الجامع (تفسير اثرى جامع) (فارسى) — الصفحة ١١٧
شرايط اعتبار سياق
دارد - مىتواند قرينه‌اى بر تعيين مراد خداى تعالى از « ذكر » در آيهء حفظ باشد . دليلى هم بر ارادهء خلاف ظاهر اين سياق وجود ندارد . « 1 »
شرط دوم نيز - چنان كه گذشت - توجه به وحدت موضوعى در جهت‌گيرى يا سياق دو آيه است ؛ چرا كه [ براى عمل به سياق ، ] وجود ارتباط بين جهت‌گيرى دو آيه ضرورت دارد .
براى نمونه ، خداوند مىفرمايد : « لا تُحَرِّكْ بِهِ لِسانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ . إِنَّ عَلَيْنا جَمْعَهُ وَ قُرْآنَهُ . فَإِذا قَرَأْناهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ . ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنا بَيانَهُ » « 2 » ؛ « زبانت را زود به حركت درنياور ؛ تا در خواندن آن بشتابى . در حقيقت ، گرد آوردن و خواندن آن بر [ عهدهء ] ماست ؛ پس چون آن را برخوانديم ، [ همان گونه ] خواندن آن را دنبال كن ؛ سپس توضيح آن [ نيز ] بر عهدهء ماست . »
اين آيات ، بين آيات توصيف اوضاع و احوال قيامت و سختىهاى آن قرار گرفته‌اند .
مشهور ، آن است كه اين آيات خطاب به پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم است و حضرت را از شتاب‌زدگى در بازخوانى آيات پس از نزول ، باز مىدارد ؛ در حالى كه پيش و پس از آن را آياتى فرا گرفته است كه از حالات قيامت و سختىهاى آن خبر مىدهد ؛ بنابراين پيوندى بين آنها وجود ندارد ؛ چرا كه جهت‌گيرى آنها متفاوت است .
بلخى « 3 » گويد : « به نظر من ، مراد اين آيات ، قرآن نيست ، بلكه آيات ، ناظر به روز قيامت است و به خواندن نامه‌هاى اعمال توسط بندگان اشاره دارد . آيات پيش و پس از آن بر اين مطلب دلالت دارد و دليلى وجود ندارد كه مراد ، قرآن يا بخشى از احكام دنيا باشد . اين آيات ، سرزنش و توبيخى براى بنده در جايى است كه شتاب‌كردن ، سودى براى وى ندارد . خداوند مىفرمايد : هنگام خواندن صحيفهء
( 1 ) . بنگريد به : البيان ، ص 226 . ( 2 ) . قيامت ( 75 ) 16 - 19 . ( 3 ) . ابوالقاسم ، عبداللَّه بن احمد بن محمود كعبى بلخى ، دانشمند مشهور . وى رئيس فرقه‌اى از معتزله و صاحب مقالات و از بزرگان متكلمان است كه در سال 317 درگذشت . ( ابن خلّكان ، ج 3 ، ص 45 ) .